ســومنــات

چون می‌روی بی من مرو...

2010-12-29T14:20:00.003+03:30

پیش از طلوع و پیش از غروب، دوگانه‌ای‌ست درباره‌ی انسان و عواطفش و به صورتِ جزیی‌تر، پایداری یا ناپایداری روابط بینِ انسان‌ها. در قسمت اوّلِ این دو گانه ما با دو جوان آشنا می‌شویم که سرشارند از احساس، از عاطفه و هنوز به عشق و حُرمت به آن اعتقاد دارند و تنها چند ساعت مجال دارند تا با یکدیگر باشند. علائق و دلمشغولی‌های مشترک خویش را بیابند. (حضور) یکدیگر را درک کنند تا از هم (شناخت)ی به دست بیاورند؛ بل‌که این (حضور) بتواند، باعث شود تا آن دو مابقی عمر خویش را به دنبال شخص دیگری نگردند و باور کنند این دیگری، همانی‌ست که به دنبالش بوده‌اند و باید باشد. همانی‌ست که حضورش می‌تواند رنگِ دیگری به زندگی‌شان بدهد. لحظه‌ها را سرشار کند و هنگام بیان نام یکدیگر دهانشان عطرِ خوشِ آشنایی به خود بگیرد.

امّا واقعاً (آشنا) شدن با یکدیگر و در کنار هم بودن و با یکدیگر گذر زمان را سپری کردن باعث می‌شود تا ما به (شناخت) از طرف مقابل برسیم؟ این تصوری‌ست که اغلب ما انسان‌ها داریم که وقتی در کنار هم هستیم و زمانی را هر چند طولانی با یکدیگر سپری می‌کنیم، از طرف مقابلمان دارای یک (شناخت) می‌شویم. این صرفاً یک (تصور) است. واقعیت این است که ما از خویشتن، شناختِ کافی و وافی نداریم، پس چگونه می‌توان از دیگری به شناختی کامل برسیم؟ ما از طرف مقابلمان صرفاً یک (تصویر) می‌سازیم. یک (رویا). تصویری که دوست داریم باشد. تصویری که خود از آن تهی هستیم و این تصویر را بسیار دوست داریم. این‌جاست که وقتی آن‌چه را در یک رابطه می‌خواهیم و به دست نمی‌آوریم، پناه می‌بریم به عالم رویا. می‌آییم به آن رابطه از جهات مختلف نگاه می‌کنیم چون باور واقعیّت سخت است و برای سرپیچی از آن هر کس بنا به شخصیّت خویش دست به عملی می‌زند. (جسی) فیلم یا داستان ما وقتی معشوقه‌اش بر سر میعادگاه حاضر نمی‌شود نُه سال از عمر خویش را صرف نوشتن می‌کند. از یار می‌نویسد. از عطر خوشِ یار و (حضور خلوت اُنس). و وقتی (سلین) علّت را جویا می‌شود، پاسخِ (جسی) این است: " بعد از نیامدن تو، بعد از تنها ماندنم، زندگی‌ام به یک سقوط تبدیل شد" و تمامِ جانِ کلام همین جمله است. (جسی) در (پیش از غروب) تبدیل به آدم دیگری می‌شود. (تنهایی) را احساس می‌کند. با ذره ذره‌ی وجودش احساس می‌کند و برای پُر کردن این تنهایی و برای احتمال دیدار یار، نه سالِ تمام، یک شبِ با هم بودن را می‌نویسد. از معشوق می‌نویسد و عطر خوش وصالِ او.

تکرار می‌کنم: ( دُچار تنهایی شده ). این‌جاست که با تمام هوش، زیرکی و ذکاوتِ زنانگی‌ش، (جسی) را به منزلش مهمان می‌کند، چایِ بابونه برایش مهیا می‌کند، ترانه‌ای برایش می‌خواند و تقلید (نینا سیمون) را می‌کند. تا این آخرین لحظات برای هر دو جاودانه شود. تا اگر قرار است این آخرین دیدار باشد، زیباترین وداع باشد و این‌جاست که (جسی) می‌داند از ساعت پروازش عقب مانده است و آخرین مونولوگِ این دوگانه از زبان (سلین) بیان می‌شود: " هی، تو عزیزم، پروازت دیر می‌شه". و (جسی) دیگر نمی‌خواهد این نه سال بی‌خبری، تنهایی و خَلـــع ادامه پیدا کند و می‌خندد و چه زیبا می‌خندد و (پیش از غروب) با موسیقی و صدای (نینا سیمون) فِید می‌شود.

در (پیش از غروب) نیز (سلین) لب به اعتراف می‌گشاید: " احساس می‌کنم هیچ وقت نمی‌تونم آدمایی که باهاشون بودم رو فراموش کنم، چون هر آدمی ویژگی‌های خاصِ خودش رو داره و هیچ وقت نمی‌تونی آدمی رو با آدم دیگه‌ای عوض کنی... چون هر آدمی جزئیات زیبای مخصوصِ به خودش رو داره ". (سلین) در طول این نه سال مشغول زندگی شده. سعی کرده آن شب را فراموش کند و یا حداقل به دورترین نقطه‌ی خاطرش بسپارد امّا " تا وقتی کتابِ لعنتیِ تو رو نخونده بودم حالم خوب بود – اون موقع همه چیز به هم ریخت. یادم افتاد چقدر رمانتیک بودم، چقدر به همه چیز اُمید داشتم... به نظر می‌رسه تمام احساس‌های عاشقانه‌م رو اون شب جا گذاشتم و دیگه نتونستم تا امروز همچین احساسی به دست بیارم. یه جورایی اون شب، هر چی داشتم ازم گرفت. احساسم رو بهت دادم و تو با خودت بُردیش". (سلینِ) داستان ما نیز (دُچار) تنهایی شده.

پیش از طلوع و پیش از غروب چه در قالب فیلمنامه و چه در قالب فیلم ساخته شده از آن، دارای تفکر و نگرش عمیقی‌ست به انسان و تنهایی. تنهایی. تنهایی عریان. و خواننده و بیننده بعد از خواندن و دیدن این فیلم احساس می‌کند که به زندگی‌اش، به لحظاتش، به جان و هستی‌اش چیزی اضافه شده؛ چیزی ناب و غیر قابل جایگزین و باقی، بقای شما باد

اگه من زپرتی شدم، حقم نبود

2010-07-30T08:53:00.006+04:30

- دِ رفیق من! ما وایسادیم، تو رفتی. ما نخوندیم، تو خوندی. ما عین یه جزیره بی کِـس موندیم، تو با همه کِـس جُـلتو از آب کشیدی. آخرش چی شد؟ تو اون‌جا نشستی و ما این‌جا. مگه تو کار درستی کردی؟ دِ اگه یه مجتهدم دزدی کنه خوب دزدیه دیگه. حرفم که می‌زنی می‌گن حالیت نیس. بابا، اگه حالیمون نیس تقصیری نداریم، کسی حالیمون کرده که ما جفتک زدیم؟
قدرت، اگه من زپرتی شدم، حقم نبود...خیال می‌کنی که چی؟ من دو دستی این زندگیمو چسبیدم؟ خیال می‌کنی فکرم دیگه ازم پریده؟ نه، به امام حسین، بالامم می‌دونم، پایینمم می‌دونم. غصه وَرم داشته. غصه‌ی من که عین تو نیس...

خالی شدم از رویا حسی منو از من برد...

2010-07-29T20:28:00.000+04:30

؟

2010-07-28T07:33:00.003+04:30

کی به آرامش می‌رسیم؟
می‌گی اگه جنگ تموم بشه
اگه دیگه گُشنمون نشه
اگه دیگه خسته نشیم
اگه خواب نیاد سراغمون
اگه شاشمون نگیره

خوب یه دفعه بگو وقتی مُـــردیم دیگه!

Orhan Veli Kanik

وقتی دیدمت قلبم از جا کنده شد

2010-06-26T23:25:00.004+04:30

قدرت: تو که این کاره نبودی
سید: ای بابا. چیزی رو به رُخم نکش که اصلاً حوصله وسم نمونده که بگم وسه چی؟
قدرت: نگو وُسه چی. آخه تو!؟ مبصر همه‌ی ما! نمی‌دونم.
سید: از یه چاقو کشی جلوی امامزاده شروع شد. داستانش بلنده: تو شلوغی دعوا با یه ضامن‌دار گردن کلفتِ دسته سفید زنجونی گذاشتم تو کتفِ یه نا محرم. یه سال چرب‌تر برام بریدن. تو حبس به آجان بد نگفتم. خوش رفتاری کردم. ده ماش کشک شد. همون‌جا یه رفیق پیدا کردم. بهش گفتم: چن ماه از حبست مونده؟ گفت: پنج سال. گفتم بینم پسر، جرمت چیه؟ گفت: دعوا. گفتم: رضا، نوکرتم، باوفا، این همه حبس وسه یه مرافعه!؟ گفت: قاطی هم داره! گفتم: قاطیش چیه؟ گفت: یه قـتـل جُـزمـی!
خلاصه هر جوری بود ترکش دادم؛ بی دکتـر و دوا. همون‌جا بود که یکی دو دفه دماغم بهش خورد. ای صلوات به قبر عمش... از حبس که اومدم بیرون دور و برم می‌پلکیدن. تو دو تا عرق خوری کلکـمـو کندن. منم که بی‌پول. آس. دور و برم خیـلی خـالـی شده بود. اونم وسه مایی که تو کوچه بزرگ شدیم. هیـشـکی نبود. زد و ننم مُـرد. دیگه داشت پـشـمام می‌ریخت. تا این‌که یه شب تو لاله‌زار اولین کتکُ خوردم. تو نمیـری هیش بهانه‌ای هم نداشتم، تک به تک بودیم، یارو هم خیلی زپرتی بود. دیـدم زرشک. حـقـم بود. جـلو خـودمـو ول کردم. عین کرباس پــاره شدم.

با اینا زمستونو سر می‌کنم

2010-06-14T17:28:00.004+04:30

سال‌ها پیش زمانی که در عسلویه کار می‌کردم: اون‌جا هیچ چیزی نبود. فقط رنگ خاک بود و لوله و تجهیزات صنعتی. چیزی به نام سرگرمی یا دلمشغولی یا هر چیز از این دست وجود نداشت. تنها چیزی که بسیار زیاد رواج داشت مصرف تریاک بود و بس. اون موقع هنوز این نشئه جات جدید نیومده بود. ظهرها که کار تعطیل می‌شد و از گرما دیگه رمقی برای هیچ کس نمی‌موند، سرویس می‌آمد دنبالمون، می‌رفتیم کمپ تا ناهار بخوریم و یک ساعت و نیمی بخوابیم. بعد باز کار شروع می‌شد. تقریباً صبح ساعت 6 بیدار می‌شدیم تا ساعت 8 یا 9 شب و تنها تفریح من در اون‌جا جمعه‌ها بود که نیمه وقت کار می‌کردیم و ظهر که می‌آمدیم کمپ تا فردا وقتمون برای خودمون بود. خوب نظافت شخصی بود. و خواب بود و خواندن کتاب. اون محیط برای من که کارم رو دوست نداشتم و از سر ناچاری کار می‌کردم(هر چند مثلاً برای من و سه نفر دیگر در اون‌جا بهترین امکانات رو مهیا کرده بودند -البته در حد و اندازه‌های عسلویه) وقتی کارتموم می‌شد و سرویس ما چند نفر رو به آپارتمانمان می‌رساند و من منظره‌ها رو نگاه می‌کردم، با خودم می‌گفتم: سامان، این‌قدر سخت نگیر. یه روزی همین محیط و سختی‌ها و کوفت و زهرمارهاش برات تبدیل به خاطره می‌شه.

و واقعاً هم شد. اما خاطره‌ی قشنگی نشد. (انیشتین) یک نظریه‌ای دارد که به زبان ساده این چنین می‌شود: شما همین الان که دارید این کلمات رو می‌خونید، زمان شما گذشت. یعنی تبدیل به ماضی شده. یعنی چیزی به نام (زمان حال) وجود ندارد. همه‌ی زمان، زمانِ گذشته است. آینده هم که هنوز نرسیده.

این نظریه‌ی قابل توجهیه و البته غمگین‌کننده. هم‌چون ایم سخن: " هر نفسی که آدمیزاد می‌کشد، گامی به مرگ نزدیک‌تر می‌شود ". حالا که فکر می‌کنم می‌بینم این که می‌گن: " آقا جون دم رو دریاب " یا " بی‌خیال گذشته و آینده، الان رو دریاب " حرف چندان درستی نیست؛ حالا بگذریم از این که به شخصه تعریفی از (درستی) یا (نادرستی) ندارم.

جانِ کلام: وقتی الان تصویری قشنگی از زندگی نداری و همه چیز دور و برت رنگی از حُزن به خودشون گرفتند، مجبور می‌شی مدام یاد خاطرات کنی و این حداقل برای من اصلاً جالب نیست. فقط جون مادرتون نیاین این‌جا حرفای عرفانی بزنید. مثل این‌: " عزیزم این تو هستی که می‌تونی دور و برت رو زیبا کنی" یا " این بینش توست که می‌تونه زیبایی یا حزن ببخشه ". از این چرت و پرتا ننویسید. این هم یه پست بود که مدت‌ها چیزی ننوشته بودم و خواستم علتش رو بگم. شما هم یه چیزی بگید. خواستید هم نگید.

...

2010-01-31T16:20:00.002+03:30

...امّا من یه جایی، یه وقتی، واستون می‌گم که چه جوری می‌شه آدم حواسش مال خودش نباشه. آدم باهاس زرنگ باشه. چه جوری زندگی کنه. امـّا چه جوری، دُرست و حسابی کلکش کنده شه.
دُرست رفتن از این دنیا درس اوّل و آخره.

سلطان / مسعود کیمیایی

شب و روز در خیالی...

2010-01-23T16:30:00.006+03:30

روایت است که روزی حضرت عیسی مسیح(ص) همراه حواریان خویش در مسیری می‌رفتند. زنی فاحشه به ایشان می‌رسند و با دیدن جمال ایشان و... منقلب می‌گردد و در پای حضرت با گریه و لابه طلب عفو و بخشش از گناهان خویش می‌کند. گریه‌ی این زن چنان بوده که اشک‌هایش پای حضرت مسیح(ص) را تر می‌نماید و با موهای خویش پاهای ایشان را از اشکِ خویش پاک می‌کند.
در این هنگام و در بین حواریان، (پطروس) حواری اوّل ایشان در ذهن خویش می‌گوید: " این مرد که ما مسیح‌اش می‌خوانیم و فرزند خدا و همواره می‌گوید من نیامده‌ام شما را به خود دعوت کنم؛ بل‌که آمده‌ام شما را به خدا دعوت کنم و نیازی به حمد و ثنای شما ندارم، پس چرا اجازه داده است که این زن به پایش بیافتد و تعظیم‌اش کند؟ پس او هم که فرقی با دیگر انسان‌ها ندارد و او هم تشنه‌ی تعظیم و تکریم و تأیید است. پس حرف‌هایش صحت ندارد."
حضرت عیسی(ص) آن زن را با کمال ادب بلند می‌کنند و می‌فرمایند: " برو، و دیگر گناه مکن."
سپس رو به پطرس می‌کنند و می‌فرمایند: " وای بر تو ای (پطروس)! این زن با همه‌ی بار گناهانی که بر دوش می‌کشید بر من ایمان آورد، اما تو با این همه زمان که با من بودی و معجزه‌هایی که به خواست خداوند انجام شد و چیزهایی که از من دیدی و تعلیم‌هایی که شنیدی؛ به من شک کردی و به راحتی ایمان خود را از دست دادی."

دیگر این که حضرت مسیح(ص) را به پیامبر صلح و آشتی می‌شناسند و در طول عمر کوتاه خویش کوچک‌ترین حرکت و رفتار خشونت‌آمیزی(چه برسد به جنگ) از وی به ثبت نرسیده است. این نکته‌ای که ذکر می‌کنم برای اهل تعمق بسیار می‌تواند قابل اهمیّت باشد. ایشان هنگامی که از حواریان خویش و یا مردم عصبانی می‌شدند و به خشم می‌رسیدند بالاترین و سخت‌ترین جمله‌ای که به عطاب نسبت به این جماعت بیان می‌فرمودند این بود: " ای بی ایمانان ".

این روایت را که به عنوان مقدمه آوردم بسیار دوست دارم و علّت بیان آن نوشتاری‌ست که در پی خواهد آمد. ریشه‌ی کلمه‌ی (ایمان) از (ایمن) استخراج گشته است. در اصل کسی که به چیزی یا کسی ایمان دارد در اصل خود را ایمن می‌داند؛ هر چند شاید دانسته و آگاهانه نباشد. این ایمان ممکن است به مکتبی باشد. به شخصی باشد. به آیینی باشد و یا به خدا؛ و این یک حقیقت محض است که انسان‌ها برای ادامه‌ی زندگی و تحمل اوج و حضیض‌های آن نیاز دارند به چیزی، اندیشه‌ای، کسی و یا هر چیز دیگر دست بیاندازند. گروهی نیز به ریسمان الهی دست می‌اندازند.

درباره‌ی کلمه‌ی (ایمان) و فلسفه‌ی پشت آن بسیار نوشته‌اند و خواهند نوشت. این که (ایمان) داشته باشی به کسی، چیزی، انرژی‌ای و یا خدایی(هر چه می‌خواهید اسمش را بگذارید) که وجود دارد و حّی است و شاهد تو است. حرف‌هایت را می‌شنود. رفتارت را می‌بیند. گریه‌هایت را می‌بیند و برایش دارای ارزش هستی، و در زمان مناسب که خود می‌داند پاسخ همه‌ی دعاها و لابه‌ها و خواسته‌هایت را می‌دهد.

بسیاری از ما گمان می‌کنیم، در این توهم هستیم، در این خیال به سر می‌بریم که به خدا ایمان داریم و یا آورده‌ایم و مؤمن به وی هستیم؛ ولی به معنای واقعی کلمه در توهم و خیال به سر می‌بریم. سبب نوشتن این سطرها یک جمله از یک آیه از یک سوره‌ی قرآن است که چندی پیش خواندم و این چند روز تمام فکر و ذکر و مغز و روحم را زیر و رو کرده است؛ بس که این جمله عمیق است و سنگین. عیناً ترجمه‌ی فارسی آن را در پایان می‌آورم. حال شما دانید و شما و دیگر بقای شما باد.

ای کسانی که ایمان آورده‌اید، ایمان بیاورید.

سوره‌ی نسإ، آیه‌ی 136
ترجمه‌ی: مهدی الهی قمشه‌ای

ای بابا دیگه دلی نمونده

2010-01-08T22:48:00.005+03:30

به قول قدیمی‌ها: "عجالتاً" دست و دلم، و در اصل دلم به نوشتن نمی‌آد. البته به قول( شهر قصه ): " از وقتی (خاله سوسکه) با اون مینی‌ژوپش پا گذاشته تو این شهر، دیگه دلی برای کسی باقی نمونده". حالا حکایت ماست!
امّا جانِ کلام: من، یا باید حرفی داشته باشم برای گفتن، یا این‌که بیام این‌جا حرف‌های قدیمی رو تکرار کنم یا چُس‌ناله کنم و یا حرف‌های دیگران رو بنویسم. که البته "دیگران هر چه گفتند همه پوست الف خاییدند" *

پس چه کاریه؟ فعلاً که حرفی برای گفتن ندارم. قبلاً هم نوشته‌ام: وقتی حرفی برای گفتن نداری، بهتر است سکوت کنی؛ با ارزش‌تر از سخنی‌ست که بر زبان خواهی آورد.

*مقالات شمس تبریزی / ویرایش: جعفر مدرس صادقی / نشر مرکز / تهران 1375

یاد

2009-11-22T00:34:00.003+03:30

- خوب، خدا که فقط متعلق به آدم‌های خوب نیست. خدا، خدایِ آدم‌هایِ خلاف‌کار هم هست و فقط خودِ خداست که بین بندگانش فرقی نمی‌گذارد. فی‌الواقع خداوند End لطافت، End بخشش، End بی‌خیال شدن، End چشم‌پوشی و End رفاقت است.
رفیقِ خوب و با مَرام، همه چیزش را پای رفاقت می‌دهد. اگر آدم‌ها مَرام داشته باشند هیچ وقت دزدی نمی‌کنند. ولی متأسفانه بعضاً آدم‌ها تک‌خوری می‌کنند و این بدِ روزگار است.
بایستی ما یه فکری به حالِ اهلی شدن آدم‌ها بکنیم. اهلی کردن یعنی ایجاد علاقه کردن و این تنها راهِ رسیدن به خداست که بسیار هم مهم است.
من از همین‌جا آرزو می‌کنم که شماها هر چه زودتر آزاد بشید و راهِ خودتون رو پیدا کنید. شما هم دعا کنید که من هم پیدا کنم و من دیگه شما را این‌جا نبینم و شما هم بنده رو این‌جا نبینید. انشاالله که یک جای دیگه همدیگه رو ببینیم.

برای این روزها و شب‌هایم

2009-11-14T05:56:00.005+03:30

این همه غـم، منُ آبم می‌کنه
مثل مستِ می صد ساله خرابم می‌کنه
داره خوابم می‌کنه

عمو زنجیر باف، زنجیرتُ بنازم

2009-10-05T21:32:00.003+03:30

یادمه پنج سال پیش، توی اتوبان آزادگان رانندگی می‌کردم و روز تولدم بود. تو فکر مشکلات زندگیم بودم و داشتم فکر می‌کردم واقعاً مرگ چقدر لذت بخشه. چشماتو می‌بندی و راحت می‌ری همون جایی که ازش اومدی. اون موقع آلبوم (نقاب) به خوانندگی (سیاوش قمیشی) هم تازه منتشر شده بود. یک ترانه‌ای در این آلبوم هست که به یاد و برای خواننده‌ی فقید (فرهاد) خونده شده که خیلی زیباست:
خوابیدی بدون لالایی و قصه
بگیر آسوده بخواب بی‌درد و غصه
دیگه کابوس زمستون نمی‌بینی
توی خواب گل‌های حسرت نمی‌چینی...

چند بیت در این ترانه هست که عاشقانه دوستش دارم. تصویر فوق‌العاده زیبایی به شنونده منتقل می‌کند:
رفتی و آدمک‌ها رو جا گذاشتی
قانون جنگل زیر پا گذاشتی
این‌جا قهرن سینه‌ها با مهربونی
تو تو جنگل نمی‌تونستی بمونی

دلتُ بردی با خود به جای دیگه
اون‌جا که خدا برات لالایی می‌گه

من عاشق این مصرع هستم: اون‌جا که خدا برات لالایی می‌گه. فوق‌العاده زیباست. به هر حال داشتم این ترانه رو گوش می‌کردم که یه کامیون پیچید جلوی ماشینم و من مجبور شدم برای این که تصادف نکنم سریع عکس‌العمل نشون بدم. وقتی اوضاع به حالت طبیعی برگشت دیدم پشت کامیون این جمله نوشته شده بود:
ای مرگ، کجایی که این زندگی ما را کُشت

تصور کنید چه آهنگی گوش می‌کردم؟ تو چه فکری بودم؟ حال و احوالم چی بود؟ و یک مرتبه یک کامیون پیچید جلوم تا این جمله رو بهم نشون بده و بخونم.

امروز داشتم به طرف میدون هفت تیر می‌رفتم. طبق معمول ضبط صوت روشن بود و تصنیفی از (مهسا و مرجان وحدت) رو از آلبوم (آوازهایی از باغ ایرانی) می‌شنیدم. تصنیفی‌‌ست قدیمی که خیلی دوستش می‌دارم:
ز جهان دل برکندم، زجهان دل برکندم تا شوری پیدا کردم
تو پریشان مو کردی، چون مجنون صحرا گردم...

دیدم یه پراید طوسی رنگ از سمت راست پیچید جلوی من. خوب طبیعیه. توی تهران رانندگی می‌کنیم. توی سوئد یا سوئیس که نیستیم. اما اون‌چه که برام جالب بود و به شدت توجه من رو جلب کرد نوشته‌ای بود که روی شیشه‌ی عقب پراید بود:
رسم زندگی چنین است
یک روز کسی را دوست داری
روز بعد تنهایی
به همین سادگی

واقعاً نمی‌تونم بگم چه حسی بهم دست داد. منگی؟ زهر خند زدن؟ نگاه کردن ساده؟ نمی‌دونم. اون‌چه که بیش‌تر از همه من رو داغون کرد، له کرد، به قول یکی از دوستان " پودر کرد " همین جمله‌ی " به همین سادگی " بود. به همین سادگی. به همین سادگی. به همین سادگی. واقعاً نمی‌دونم و نمی‌دونستم " به همین سادگی " یعنی چی؟ (سادگی) یعنی چی؟ (دشواری) یعنی چی؟ ببین واقعاً تعریفی از این کلمه‌ها ندارم. به یه جایی رسیدم که کلمه‌ها برام دیگه اون معنی یا اون بار معنایی سابق رو ندارن. الان دیگه تعریفی از این کلمه‌ها ندارم: (ایمان)، (کفر)، (عشق)، (نفرت)، (خوبی)، (بدی)، (زشتی)، (زیبایی)، (دشمنی)، (دوستی)، (محرم)، (نامحرم) و....
نه این‌که شرحی برای این کلمه‌ها نداشته باشم، نه. معنای این کلمه‌ها در ذهنم تغییر پیدا کردن.
" به همین سادگی ". یاد شعر (حسین منزوی) افتادم:
به همان سادگی
که کلاغ سالخورده
با نخستین سوت قطار
سقف واگن متروک را
ترک می‌گوید
دل،
دیگر
در جای خود نیست
به همین سادگی!

یاد فیلم ( به همین سادگی ) افتادم. یاد زمستون سال پیش افتادم که صبح اوّل وقت (ناصر) بهم زنگ زد گفت: سامان، میای بریم بیمارستان(میلاد)؟ گفتم: چرا؟ گفت: حاجی (عظیم‌زاده) دیشب سکته کرده یه خورده حالش خوب نیست. بریم یه سر بهش بزنیم. گفتم: کِی فوت شد؟ همون لحظه پای تلفن گریش گرفت و گفت همون دیشب. گفتم بمون خونه میام دنبالت. وقتی تلفن رو قطع کردم نا خودآگاه گفتم: " به همین سادگی ".
یاد خیلی چیزهای دیگه افتادم که نمی‌تونم این‌جا بنویسمشون. چیزهایی که در ذهنمون و تو باورهامون جزو (ترس‌ها) و (فاجعه‌ها) تعریف شدن و وقتی برامون پیش میاد و با سختی و زجر اون دوران رو می‌گذرونیم و مدتی از اون واقعه می‌گذره و ازمون می‌پرسن چی شد؟ و تعریف می‌کنیم، شنونده آخرش می‌پرسه: یعنی " به همین سادگی " یا " به همین راحتی "؟
یاد شعر (مارگوت بیکل / Margot Bickel) افتادم:
ساده است نوازش سگی ولگرد
شاهد آن بودن که
چگونه زیر غلتکی می‌رود
و گفتن که « سگ من نبود».

ساده است ستایش گُلی
چیدنش
و از یاد بردن که آبش باید داد.
ساده است بهره‌جویی از انسانی
دوست‌داشتنش؛ بی احساس عشقی
او را به خود وا نهادن و گفتن
که دیگر نمی‌شناسمش.

ساده است لغزش‌های خود را شناختن
با دیگران زیستن به حساب ایشان
و گفتن که «من این چنینم»

ساده است که چگونه می‌زییم
باری
زیستن سخت ساده است
و پیچیده نیز هم.

واقعاً شما رو به خدا، یه آدم، یه مسلمون، یه نامسلمون، یه گبر، یه کافر، یه نصاری، یه یهودی، یه بودایی، یه هر کوفت و زهر ماری که می‌خواین اسمش رو بذارید، به من بگه: " به همین سادگی " یعنی چی؟
به دنیا اومدیم. رشد کردیم. درس خوندیم / نخوندیم. کار کردیم. به هم بدی کردیم / نکردیم. به هم خوبی کردیم / نکردیم. دست همدیگه رو گرفتیم / نگرفتیم. دهنمون مورد عنایت قرار گرفت. سنمون رفت بالا. کنتور انداختیم. مریض شدیم. قبض رو دادیم، رسید رو گرفتیم. خلاص؟ به همین سادگی؟ چقدر بدبختیم به خدا.

گفتی: بیا زندگی خیلی زیباست
دویدم
چشم فرستادی برام تا ببینم
که دیدم
پرسیدم: این آتش‌بازی تو آسمون معناش چیه؟
کنار این جوب روون معناش چیه؟
این همه راز. این همه رمز. این همه سر و اسرار
معماست؟
اُوُردی حیرونم کنی که چی بشه؟
نه والله؟
مات و پریشونم کنی که چی بشه؟
نه بالله؟
پریشونت نبودم؟
من، حیرونت نبودم؟
تازه داشتم می‌فهمیدم که فهم من چقدر کمه
اتم تو دنیای خودش حریف صد تا رستمه
گفتی: ببند چشماتو وقت رفتنه
انجیر می‌خواد دنیا بیاد
آهن و فسفرش کمه

چشمای من، آهنِ زنجیر شدن
حلقه‌ای از حلقه‌ی زنجیر شدن
عمو زنجیر باف!
زنجیرتُ بنازم!
چشمِ من و انجیرتُ بنازم.

پی‌نوشت: یکی پیدا شه منو از این همه یاد راحت کنه. از این همه باورها و ناباوری‌ها راحت کنه. بگه: چشماتو ببند. بشمار: یک، دو، سه، چهار، پنج. حالا چشماتو باز کن. و من دیگه هیچ یادی از هیچ کس و هیچ چیزی نداشته باشم. یکی پیدا شه.
.

یاران موافق همه ...

2009-10-03T18:48:00.008+03:30

رضا معروفی: خدا رحمت کنه (صادق هدایت) رو... یه چیزی تو جوونیم به من گفت که تا دنیاست تو گوشمه. گفت: " آدمیزاد یه سرمایه‌ی بزرگ داره: خودکشیه؛ نه از ترس. دُنیات تنگید. نه؟ بهت توهین شد، طاقت نیوردی، برو سراغ سرمایت. پول دفن و کفنت رو آماده کن. مزاحم کسی نباشی. خداحافظ. "
یاران موافق همه از دست شدند
در پای اجل یکان یکان...
.

بوی گندم مال من...

2009-09-23T13:41:00.007+03:30

چند روز پیش داشتم مسیر اتوبان کردستان را به طرف جنوب می‌رفتم و در ماشین یک ترانه از ( داریوش اقبالی ) را می‌شنیدم. ترانه‌ای بود / هست به نام ( سقوط ) که ترانه‌سرایش ( شهیار قنبری ) و آهنگساز و تنظیم‌کننده‌اش نیز ( منوچهر چشم‌آذر ) است. این جزو ترانه‌هایی‌ست که بسیار دوستش دارم. چه از لحاظ فـرم و محتوای ترانه و چه از لحاظ آهنگسازی و تنظیم از نظر من بسیار خوب است و جزو ماندگارهای حافظه‌ی ترانه‌ی من است. خلاصه طبق معمول تقاطع چهارراه کردستان و جلال‌آل احمد ترافیک سنگینی داشت. من هم معمولاً وقتی یک چیزی را می‌بینم یا می‌شنوم تمام حواسم به آن است؛ تمام حواسم. البته ناگفته نماند که شنیدن این ترانه و پشت هم گوش کردن‌های پی در پی آن علتی داشت که نوشتنش ربطی به این پُست ندارد. یک بخشی از این ترانه را بسیار بسیار دوست دارم و دیدم قصه‌ و یا روایت حال من است با آن چیزی که در موردش فکر می‌کردم

حالا تو دستِ بی‌صدا
دشنه‌ی ما شعر و غزل
قصه‌ی مرگ عاطفه
خوابای خوب بغل‌بغل
انگار با هم غریبه‌ایم

خوبیه ما دشمنیه
کاش من و تو می‌فهمیدیم
اومدنی رفتنیه

تقصیر این قصه‌ها بود
تقصیر این دشمنا بود
اونا اگه شب نبودن
سپیده امروز با ما بود

تجسم کنید من تمام حواسم به این قسمت است و نگاهم نمی‌دانم کجاست. مثل همیشه پُـک‌های عمیق به سیگار می‌زنم و چند بار این قسمت را می‌برم عقب و باز گوش می‌کنم و فکر می‌کنم که " خوبیه ما دشمنیه ". یک تاکسیِ سمند کنار ماشین من بود که متوجه شدم وسط این آهنگ راننده‌اش مُداوم صدا می‌کند: - آقا، آقا، آقا.
شیشه را پایین کشیدم ببینم چه می‌گوید؟ من نمی‌توانم قیافه‌ی او را این جا با کلمه‌ها برایتان به تصویر بکشم. ولی هنوز که به یاد آن چهره می‌افتم خنده‌ام می‌گیرد. خود قیافه خنده‌دار بود. از آن‌هایی که پنجاه سالی از عمرشان گذشته و ریش چهار پنج روزه‌ی نتراشیده و یک پیراهن آبی روشن که یخه‌اش چرک‌مُرد شده و دندان‌هایی که از زور سیگار و تریاک زرد و چند تایی از آن‌ها ریخته و دست چپش آویزان از ماشین و در این مکالمه که می‌خوانید این را در ذهن داشته باشید که با هر جمله‌ای که او می‌گفت یک حالت خنده‌ی باحال هم چاشنی گفته‌هایش بود. خلاصه
گفتم: جان
گفت: این آهنگه خیلی باحاله. خیلی عشقیه
گفتم: آره
گفت مال سال پنجاه پنجاه و یکه. یه صفحه‌ی 35 دور بود. بوی گندم مال تو. هر چی که دارم مال من
گفتم: آره - حالا من واقعاً از حالت حرف زدن و بی‌قیدی او خنده‌ام گرفته بود و این اطلاعاتِ کاملاً غلطی که می‌گفت برایم جالب‌تر بود. هیچ کدامش درست نبود. حتی شعری که چپکی خواند هم برای ترانه‌ی دیگری بود، ولی از این گفتگوی پشت چراغ قرمز که او نصف بدنش را آورده بود بیرون تا صدایش به من برسد داشت خوشم می‌آمد
گفت: می‌دونی وُسه چی از این آهنگه خوشم میاد؟
گفتم: وُسه‌ی چی؟
گفت: آخه دوس دخترم وسم خریده بود. خیلی ناناز بود. یادش بخیر. هر وقت میومد اینو وُسش می‌ذاشتم: " بوی گندم مال تو. هر چی که دارم مال من." خیلی آهنگ عشقیه‌ایه. دمت گرم. منو بردی پیش اون ناناز. هی ی ی ی
چراغ سبز شد و با هم حداحافظی کردیم. من هم ضبط صوت را خاموش کردم و واقعاً داشتم می‌خندیدم. یعنی از آن حالتِ گرفته و چیزی که در ذهنم بود و باعث ناراحتی‌ام شده بود و این تفکر که ببینم این شعر چه می‌گوید؟ جهان‌بینی پشت این شعر چیست؟ اوج و فرودش کجاست؟ من کجای این دنیا هستم؟ من در حق چه کسی خوبی کردم که خودِ دشمنی بوده؟ و از این حرف‌ها، دیدم این آدم از این آهنگ(هر چند جای آهنگ دیگری گرفته بود) چیزی ساخت که باعث شد حداقل برای چند لحظه یا چند دقیقه من بخندم و شاد بشوم. و همان لحظه به خودم گفتم گاهی اوقات فکر نکردن از فکر کردن بهتر است و تصویری که او از این ترانه داشت از تصویری که من با تمام زوایای شاعری و آهنگسازی می‌شنیدم، بهتر بود

اصل مطلب

2009-09-20T22:43:00.002+04:30

بین، من تا الان که دارم این پُست رو می‌نویسم لب به مخدر نزدم. هیچ رقمش. چه کشیدنی، چه تزریقی، چه خوردنیش. حالا این رو می‌ذاری پای بی‌عُرضگیم یا با عُرضه‌گیم. هر دو صورتش برام مهم نیست. اما از این سی سال عمری که ازم گذشته، سر راست، نصفش رو با معتاد جماعت زندگی کردم. همه رقمش. همه نوعش رو دیدم. می‌دونم خُماری کشیدن چه شکلیه. چه حالت‌هایی داره. چه جوری به سیگار پک می‌زنن. چه جوری این‌ور اون‌ور می‌رن. چه جوری نَـسَـخ می‌شن. چه جوری پلکشون می‌پره، دستاشون می‌لرزه و هزار تا رفتار دیگه. نشئگی‌ داستان رو هم می‌دونم چه شکلیه. اونم دیدم. آرامش بعد از اون رو هم دیدم که ریدم به این آرامش. دیدم بعد از رفع خُماری چه جوری از سیگار کام می‌گیرن. دیدم بعد از رفع خُماری قیافشون چه شکلی می‌شه. مهربون می‌شن. یا آروم می‌شن یا هر حالت خاص خودشون.

اما چرا اینا رو نوشتم؟ مردم جماعت فکر می‌کنن خُماری و نشئگی فقط به مُخدر و قرص و الکل و این تیپ چیزهاست. ببیـن اینی که دارم این‌جا می‌نویسم اصل مطلبه. آخر چیزیه که از اکثر زن و مرد جماعت دیدم: خیلی‌ها چه زن، چه مردش؛ فرقی نمی‌کنه. خیال می‌کنن عاشق هم‌دیگه شدن. وقتی همدیگه رو نمی‌بینن دلشون برای هم تنگ می‌شه. بالا و پایین می‌پرن. بی‌قراری می‌کنن. موبایلشون رو مُدام چک می‌کنن. پیغام‌گیر تلفن رو چک می‌کنن. ای‌میلشون رو چک می‌کنن. وقتی همدیگه رو می‌بینن آروم می‌شن. اینا فکر می‌کنن عاشق همدیگه شدن؛ نمی‌دونن معتاد هم شدن؛ عین مُخدر. با هم حرف می‌زنن. قهر می‌کنن. آشتی می‌کنن. نمی‌تونن از هم دور بشن. نمی‌تونن این دوری رو تحمل کنن؛ باز بر می‌گردن پیش هم. عین خودِ خودِ اعتیاد. بعد دیگه نمی‌خوان این درد دوری، این درد فراق رو تحمل کنن. اسمش رو می‌ذارن " درد عشق کشیدن ". می‌شینن فکر می‌کنن تا راهِ حل رفع این درد، رفع این خُماری نشناخته رو پیدا ‌کنند: ازدواج.

بعد روز و شب با هم دعوا می‌کنن. دیگه حالشون از هم به هم می‌خوره. بدن جفتشون برای همدیگه تکراری می‌‌شه. حرفای هر دوشون برای هم تکراری می‌شه. دستِ همدیگه رو می‌خونن. بعد می‌خوان شکل این اعتیاد رو عوض کنن. نوعش رو عوض کنن. چون دیگه رفع خُماری به وجود نمیاد. زنه یا مرده می‌شینه خودش رو بررسی می‌کنه. می‌ره خودش رو اصلاح کنه. حرف زدنش رو. رفتارش رو. طرف مقابل هم شاید این کار رو بکنه. اون وقت یه شاخه گل، یه حرف قشنگ باز این دو تا رو با هم یه مدتی خوب می‌کنه. اما اینم موقـتـیـه. عین خودِ نشئگی موقتیه. روز از نو، روزی از نو. اما باز نمی‌تونن از هم جدا بشن. علتش هم یه چیز بیش‌تر نیست: معتاد همدیگه شدن. خایه ندارن از هم جدا بشن. خایه‌ی خُماری کشیدن و ترک کردن و پاک شدن رو ندارن. بشن اون چیزی که بودن. نه اون چیزی که تبدیل شدن. چه زنش، چه مردش. ازشون هم که می‌پرسی داستان از چه قراره؟ می‌گن: " ما همدیگه رو دوست داریم. عاشق هم هستیم. خوب زندگیِ مشترک این چیزها رو هم داره دیگه. "

می‌بینی؟ چقدر راحت خودشون رو گول می‌زنن. بعد اسم این زندگی، اسم این خُماری و نشئگی رو هم می‌ذارن: " عشق و عاشقی ". جنگ و دعوا و قهر و آشتی گیر دادن و ندادن به هم رو هم می‌ذارن پای " رعایت کردن همدیگه و با همدیگه رفیق یا دوست بودن. "

این آدمیزاد در حد و اندازه‌های خودش شاهکاریه.

عطر تو

2009-09-07T21:51:00.002+04:30

.
تنها
تکرار نامت کافی‌ست
تا دهانم عطرآگین شود
.

نگاه می‌کنم

2009-09-05T21:59:00.000+04:30

گفتم از کجا بشناسمت؟
گفتی من همواره سیاه می‌پوشم. سرا پا سیاه.
گفتم سیاهی را دوست ندارم.
روز دیدار، چشمانم تو را می‌جست
گفته بودی سرا پا سیاه می‌پوشی.
رنگ سبز بر تنت نشانده بودی.
گفتی سلام و من خندیدم.

تو را ‌دیدم. خلاصه‌ی دو کلمه بودی.
سکوت و رنجوری.
بس که محرمی در کنارت نبود.
گفتم حرفی بزن. گفتی سال‌هاست سخن نگفته‌ام.
گفتم سخن بگو که تشنه‌ی شنیدنِ صدایت هستم.
سخت بود برایت،
شکستن سکوت این سال‌ها.
این سکوت در چهره‌ات نشسته بود.
من این را می‌دیدم.

می‌شنیدمت که تشنه‌یِ شنیدهِ شدن بودی.
می‌دیدمت که نیاز دیده شدن داشتی.
و من نیازِ دیدن و شنیدنِ صدایت را.

گفتی عطر تو با من است. من با عطر تو نفس می‌کشم.
گفتم نام تو با من است.
ای کاش همه‌ی شعرها تکرار نام تو بود،
که نامت، تکرار معصومیت و پاکی‌ست.

آخرین دیدار، تو سفید پوشیده بودی.
در آغوشت کشیدم.
در آغوشم گفتی برایم شعر می‌نویسی؟
لبخند زدم. سکوت کردم.
در آغوشت نگاهم را به کاغذهای کاهی دوختم.
نمی‌دانستی و نگفته بودم که مدت‌هاست باز شاعر شدم.
شاعرم کردی.
شعرهایم برایت روی کاغذهای کاهی
روی کتابخانه‌ام بودند و ندیدی.

حالا که نیستی، دیگر عطر نمی‌زنم.
که عطر من دیگر برای کسی یگانه نیست.
حالا که نیستی، من سیاه می‌پوشم.
تو با از هم‌بودن، از سیاهی به سفیدی رسیدی.
من از بی‌تو بودن،
سیاه می‌پوشم. سراپا سیاه.
و هر کس از من این سیاهی را می‌پرسد
فقط نگاه می‌کنم.

کجا یکدیگر را باز خواهیم یافت؟

2009-09-03T22:00:00.011+04:30

جایی خواندم یا شنیدم که ما آدم‌ها بارها به این دنیا می‌آییم و می‌رویم. یعنی دارای زندگی‌های پیشین در موقعیت‌ها، سرزمین‌ها، شکل‌ها و جنسیت‌های گوناگونی هستیم و قاعدتاً در زندگی‌های گذشته خود نیز با انسان‌های دیگری هم زندگی کرده‌ایم. من درباره‌ی صحتِ این گفته هیچ‌گونه موضع یا نظری ندارم؛ چرا که نه دانش فیزیکی، نه دانش متافیزیکی، نه دانش دینی و در اصل هیچ دانشی ندارم. اما این نظریه را دوست دارم. نمی‌دانم چرا، ولی برایم قشنگ است و حس خوبی به من می‌دهد.

نمی‌دانم برای شما هم پیش آمده است که در طول زندگی‌تان به شخص یا اشخاصی بر می‌خورید که برای اوّلین بار اینان را می‌بینید و قاعدتاً جزو غریبه‌ها در زندگی‌تان به حساب می‌آیند، اما حس می‌کنید و این حس بسیار قوی است که این فرد را می‌شناسید. گویی پیش از این او را دیده‌اید. با او زندگی کرده‌اید. با او نفس کشیده‌اید. اما به یاد نمی‌آورید. معمولاً ارتباط و آشنایی با این افراد بسیار راحت‌تر و عمیق‌تر از مابقی است. نمی‌دانم این حس آشنایی دیرین را چه می‌نامند و آیا اصلاً ربطی به نظریه‌ی ابتدای نوشته‌ام دارد یا نه؟ اما فکر می‌کنم که این‌گونه است. با این افراد که شاید تعدادشان در طول عمر بسیار کوتاه آدمی به تعداد انگشت‌های یک دست هم نرسد به گونه‌ای دیگر می‌توان صحبت کرد. زندگی کرد. نفس کشید و به گونه‌ای دیگر می‌توان یکدیگر را دوست داشت. دوست‌داشتنی فراتر از حد و اندازه‌هایی که این زندگی و جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم برایمان خط کشی کرده است.

نقطه‌ی تاریک و شاید بتوان گفت سخت ماجرا مربوط به زمانی می‌شود که می‌بینی همه چیز خوب است. همه‌ی کنش‌ها و واکنش‌ها راضی کننده است؛ اما این میان یک چیز است که نمی‌گذارد این رابطه، این دوستی، این آشنایی به خوبی خود باقی بماند و یا اصلاً باقی بماند. خیلی‌ها اعتقاد دارند که عوامل مادی(فیزیکی) مانع ادامه‌ی این رابطه‌هاست؛ اما من به این باور رسیده‌ام که تنها یک چیز و تنها یک چیز در دنیا وجود دارد که این آشنایی‌ها را شکل می‌دهد، دوام می‌دهد و یا از هم می‌گسلد. چون به چیزی به عنوان تصادف یا اتفاق مطلقاً باور ندارم و پشت هر چیزی که در زندگی‌ام پیش می‌آید یک دست یا یک نیرو می‌بینم و آن چیزی نیست جز اراده و مشیّت الهی و این نیرو و خواست را مانع تحقق این نزدیکی‌ها می‌دانم. من و امثال من باید باور کنیم که دانشی اپسیلون‌وار داریم و نمی‌دانیم در پس هر رویداد چه حکمت یا مشیّتی نهفته است. در این‌گونه رابطه‌ها هم به این اصل باور دارم که خداوند فقط می‌خواهد چیزی در این میان به یادمان بیاید. یا بتوانیم در زندگی یکدیگر تغییری(هر چند کوچک) به وجود بیاوریم و یا خیلی چیزهای دیگر که من نمی‌دانم. به قول مولانا: چه دانم‌های بسیار است، لیکن من نمی‌دانم.

و همه‌ی هنر شخص در این است که بتواند بفهمد رضایت خداوند در چیست؟ آیا این رابطه را ادمه بدهد و یا این‌که این ارتباط را به پایان برساند و خویش را کنار بکشد. آن هم به هنگام؛ با تمام سختی‌هایی که برایش به همراه دارد.

از ابتدای شروع این وبلاگ برایِ و به یادِ چند نفر نوشته‌ام. معمولاً اینان کسانی بوده‌اند که حضوری پُررنگ در زندگی کم‌رنگم داشته‌اند و هستیِ ایشان فراتر از عالمِ حقیقی بود و یاد و حضورشان را به این دنیایِ مجازی نیز آوردم. برای هر یک از اینان هم چیزی به فراخورِ شعور یا حسم در آن زمان نوشته‌ام و بهتر است کلمه‌ی مناسب را بگویم: " مکتوب " کرده‌ام. این‌جا هم می‌خواهم شعری بنویسم با ترجمه‌ی مرحوم ( احمد شاملو ) از شاعر فقید ( پل لارنس دنبر ) و تقدیمش کنم به یکی از این اشخاصی که گمان می‌کنم و دوست دارم این‌گونه فکر کنم که در یکی از زندگی‌های گذشته‌ام با او بوده‌ام و نمی‌دانم آیا باز در زندگی‌ بعدی، یکدیگر را باز خواهیم یافت؟

روح روز تابستانی و
نفسِ گل سرخی،
تابستان اما سپری شده است و
موسم گل‌ به آخر رسیده است .

کجا رفته‌اند؟
که می‌داند، که می‌داند.

خونِ قلب منی و
جانِ آرامشی.
قلبِ من امّا سرد است و
جانم به سیاهی در نشسته است.

کجایی تو ای یار؟
که می‌داند، که می‌داند.

امیدِ سالیانِ منی و
آفتابِ برف‌های زمستانم.
سال‌ها اما
زیر آسمانی ابر اندود به پایان رسیده است.

کجا یکدیگر را باز خواهیم یافت؟
که می‌داند، که می‌داند.

زیرا که در موت، ذکر تو نمی‌گنجد

2009-09-01T22:48:00.011+04:30

.
در کتاب مقدس (مزمور) باب ششم آیه‌های دوم الی هفتم چنین آمده است:

.
ای خداوند بر من کرم فرما، زیرا که پژمرده‌ام
ای خداوند مرا شفا ده، زیرا که استخوان‌هایم مضطرب است و جان من به شدت پریشان است
پس تو ای خداوند تا به کی؟
ای خداوند رجوع کن و جانم را خلاص ده
به رحمت خویش مرا نجات بخش
زیرا که در موت ذکر تو نمی‌گنجد
در هاویه کیست که تو را حمد می‌گوید

من همیشه از دیدن یا خواندن تصاویر و سخنان ناب و بکر لذتی می‌برم که واقعاً بیان کردنش برایم غیر ممکن است. آیه‌ی آخر این سوره یکی از ناب‌ترین و زیباترین و عاشقانه‌ترین جملات و مناجاتی‌ است که تا به حال خوانده یا شنیده‌ام.
زمانی این آیه برای انسان زیبا و قابل تأمل می‌شود که ردپای این " هاویه " را در (قرآن مجید) هم ملاحظه می‌کنیم. در سوره‌ی (قارعه) خداوند به آخرین پیامبرش که وقتی نام او را می‌برد با احترام از او یاد می‌کند و به معراجش می‌برد خطاب می‌کند و به او می‌فرماید که ای محمّد:
.

و چگونه سختی هاویه را تصور توانی کرد؟
هاویه همان آتش سخت سوزنده و گدازنده است

ببینید این خیلی صحبت است. خداوند به تنها رسولی که به معراج می‌بردش و خاتم پیامبرانش می‌داند و می‌خواندش، می‌‌فرماید: " و تو چه می‌دانی که " هاویه " چیست؟ " یعنی حتی ایشان با آن مقام و منزلت نیز نمی‌توانند تصویری از " هاویه " را در ذهن خود حتی داشته باشند.
اگر باور به همان آتشی که ذکر شد داشته باشیم، البته با درک و تصور مادی خودمان، چیزی‌ست که می‌سوزاند و درجه‌ حرارت‌های متفاوتی دارد. پس قاعدتاً آتش، آتش است. اما این چه آتشی‌ست که خداوند از آن نام می‌برد؟
گمان می‌کنم کیفیَت این آتش با آنچه ذهن مادی و زمینی ما دارد بسیار متفاوت است. من فکر نمی‌کنم این همان آتشی باشد که ما تصور می‌کنیم. این آتش به باور من، از جنسی مادی نیست؛ بل‌که از درون می‌سوزاند و می‌سوزاند و به خاکستر می‌نشاند.
حال با این اوصافی که به میان آمد، این آیه شاه‌کار است وقتی به آن فکر می‌کنم و پیش خود تکرارش می‌کنم تصویری بسیار ناب، بکر و فوق‌العاده عاشقانه به ذهنم خطور می‌کند. در آن " هاویه " ، کسی‌ست (که نمی‌دانیم کیست) که حمد خداوند را هنوز می‌گوید.

در هاویه کیست که تو را حمد می‌گوید

تنها بودن یه کابوس شومه

2009-08-21T19:02:00.007+04:30

درباره‌ی فیلم (سنتوری) بسیار نوشتند. نه به خاطر ارزش‌های والا و یا ابتکارهایی که در این فیلم به وقوع پیوست و سینمای ایران را قدمی به جلو راه برد که در این فیلم نه ارزشی والا وجود داشت و نه ابتکاری؛ بل‌که طبق عادت سال‌های سالِ ما مردمان، به خاطر حاشیه‌هایی که برای این فیلم ایجاد شد این‌قدر به این فیلم توجه نشان داده شد.

آن زمان در نقدهایی که برای این فیلم می‌نوشتند می‌خواندم که مثلاً دست مریزاد می‌گفتند به آقای (مهرجویی) که مشکل اعتیاد را در جامعه به تصویر کشیده است و دردی از دردهای جامعه را به عریانی بر روی چشم ببینده باز کرده است و از این دست و گونه حرف‌ها. و در تمام این نقدها فقط به مسئله‌ی اعتیاد اشاره می‌شد و در وبلاگ‌های خاله زنکی به حاشیه‌های این فیلم که چرا زنان بی‌وفایند و چرا (هانیه) نماند و از این گونه سخنان

همیشه در زمینه‌ی هنر اعتقاد داشتم و دارم که یک هنرمند اگر حرفی و یا بهتر است بگویم "اندیشه‌ای" برای بیان دارد و آن "اندیشه" را می‌خواهد در هنرش جاری کند، آن "اندیشه" نباید بسیار عریان در آن اثر هنری نمایش داده شود؛ یعنی نباید اولین لایه‌ی آن اثر هنری باشد. اگر این حالت اتفاق بیفتد آن اثر هنری، نقاشی اگر باشد تبدیل می‌شود به یکی از این (تابلو)های شهرداری و پایینش هم یک شعاری، نقل قولی، بیتی می‌نویسند. اگر موسیقی باشد تبدیل به یک قطعه (سرود) می‌شود. اگر هنرِ نمایشی باشد می‌شود یکی از این فیلم‌ها و یا سریال‌های تلویزیونی که آخر داستان در اولین قسمت سریال و یا اولین سکانس فیلم مشخص است و فیلم یا سریال پر است از شعارها و آرمان‌گرایی و این‌گونه خزعبلات

نه این‌که بگویم: " من اعتقاد دارم " که هیچ ربطی به اعتقاد من ندارد و جزو اصول و مبانی سینماست و خوانندگان اگر اندک آشنایی با مبانی سینما داشته باشند(که صد البته دارند) می‌دانند که یک کارگردان حرفه‌ای، حتی یک فریم و یا یک ثانیه نگاتیو اضافه در تدوین پایانی فیلم خود باقی نمی‌گذارد و هیچ‌گاه یک کارگردان (صاحب‌اندیشه) نمی‌آید "اندیشه‌ی" خود را در اولین لایه فیلمش بگذارد تا بیننده بلافاصله بفهمد و از در سینما که بیرون آمد دیگر فیلم برایش تمام شده باشد و فیلم (شعار) خود را به او منتقل کرده باشد. بل‌که کارگردان، حرف‌اصلی خود را در بین گفتارهای فیلم، کلوز آپ‌ها، لانگ‌شات‌ها، موسیقی و دیالوگ‌های فیلم بیان می‌کند؛ آن‌هم نه به عریانی. به صورتی که بیننده را درگیر کند تا کمی بیاندیشد(سخت‌ترین کار دنیا) که این فیلم چه می‌خواست به من منتقل کند؟

و اما درباره‌ی فیلم(سنتوری): فیلم (سنتوری) درست است که به یکی از مشکل‌های بزرگ جامعه ما(اعتیاد) اشاره می‌کند(دقت بفرمایید: عرض کردم: "اشاره می‌کند") اما جانِ کلامِ فیلم درباره‌ی اعتیاد نیست؛ بل‌که درباره‌ی (تنهایی) آدم‌ها است.

به باور این کم‌ترین، (تنهایی) بزرگ‌ترین دردی است که بسیاری از انسان‌ها دچارش هستند و بزرگ‌ترین علتی است که باعث انواع هنجارها و ناهنجاری‌ها می‌شود. (تنهایی) بزرگ‌ترین و پررنگ‌ترین عاملی است که باعث می‌شود انسان‌ها دور خود حصار بسازند و سر در گریبان خویش کنند و تا پایان عمر به آن خو کنند و کسی را اجازه‌ی ورود به این حصار ندهند. (تنهایی) پررنگ‌ترین علتی است که یک ازدواج‌ را رو به سوی جدایی می‌برد. چرا که زن و مرد هر چند با همند اما هر یک در یمن‌اند.

گر در یمنی چو با منی، پیش منی
گر پیش منی، چو بی منی؛ در یمنی

نه زن مرد را می‌فهمد و نه مرد زن را. این دو نیاز دارند که دیده شوند، شنیده شوند، به احساس‌هایشان پاسخ داده شود، به ایشان احترام گذاشته شود و این نیازها برآورده نمی‌شود و خود را سخت دچار (تنهایی) می‌بینند. مدتی به یکدیگر کاری ندارند. مدتی یک کدام از اینان دچار افسردگی(دپرشن) می‌شود و خانه‌ی آخر، جدایی‌ست. و یا یک کدام از اینان دچار ترس است و می‌ترسد باز دچار (تنهایی) دیگری شود و یا عمر خود را بر باد رفته می‌بیند و یا از زخم زبان مردم می‌ترسد و یا جدایی را مصلحت نمی‌بیند و خود را سرگرم ورزش، کار خانه یا کار بیرون، بچه‌ها، حیوانات خانگی و هزار و یک چیز دیگر می‌کند تا بل‌که این (تنهایی) خود را بتواند کمی فراموش کند

اعتقادم این است که آن‌چه انسان‌ها را از درون می‌خورد و می‌پوساند (تنهایی) است و این (تنهایی) در این دور و زمانه بسیار خود را به رخ می‌کشد و برای فراموش کردنش هر شخصی به کاری دست می‌زند. یکی از این کارها روی آوردن به مواد مخدر است.

به یاد قسمتی افتادم که (شازده کوچولو) در یکی از سیاره‌ها به (می‌خواره‌ای) می‌رسد و می‌پرسد: - چرا می‌ می‌زنی؟

- برای این که فراموش کنم

- چی رو فراموش کنی؟

- سر شکستگی‌مو

- سر شکستگی از چی؟

- از این که می می‌زنم

باور دارم انسان‌ها در دو نقطه به صورت حقیقی به یکدیگر نزدیک می‌شوند و نژاد، مذهب، آیین، جنسیت، رنگ پوست، برتری طبقه، ملیت و... خود را فراموش می‌کنند. یک: زمانی که به انسان دیگر می‌رسند و او را دچار درد، زخم، آسیب بدنی(هر چیزی در این مایه‌ها که من نامش را به صورت کلی «درد» می‌گذارم) می‌بینند و دوم زمانی که (دچار تنهایی) هستند. در این دو نقطه همه‌ی عواملی که نام بردم فراموش می‌شود و انسان‌ها حقیقتاً به یکدیگر (نزدیک) می‌شوند

گفتند: یافت می‌نشود، گشته‌ایم ما

گفت: آنچه یافت می‌نشود، آنم آرزوست

آن‌چه "یافت می نشود" و قرن‌هاست انسان‌ها آرزوی آن اکسیر را دارند و شیخ در روز روشن چراغ به دست گرد شهر می‌گشت تا آن را بیابد چیزی جز (عشق) نیست. اکسیری که چاره و دوای تمام دردهای انسان بوده و هست.

شاد باش ای عشق خوش سودای ما
ای طبیب جمله علت‌های ما

ای دوای نخوت و ناموس ما
ای تا افلاطون و جالینوس ما

علت عاشق ز علت‌ها جداست
عشق اسطرلاب اسرار خداست

هر چه گویم عشق را شرح و بیان
چون به عشق آیم، خجل باشم از آن

چون قلم اندر نوشتن می‌شتافت
چون به عشق آمد قلم بر خود شکافت

عقل در شرحش چو خر در گل بخفت
شرح عشق و عاشقی هم عشق گفت

و این‌که چرا این اکسیر، این آب حیات که نیاز است در رگ ما روانه شود، این جانِ جهان، در این روزگار این‌قدر کم‌یاب شده است و انسان‌ها که بیش‌تر از زمان‌های پیشین به آن نیاز دارند و اگر نصیبشان شود در عین حال از آن فرار می‌کنند، خود مجال دیگری می‌طلبد که به قول مولای روم

شرح این هجران و این خون جگر
این زمان بگذار تا وقت دگر

سی سال گذشت

2009-08-11T08:41:00.002+04:30

این سی سالگی است که
آخرین شانه را
بر شبق می‌کوبد

تا سرازیر شود
افسوس که مجال افسوسی نیست
و پیش از آن که ترک از ترک‌هایش
بزاید
باید
قطره‌ اشک را
با دل انگشت
از گوشه‌ی چشم آینه برداری

وقتی گریه‌ام می‌گیره، هنوز امیدوار می‌شم جون دارم

2009-08-11T02:35:00.008+04:30

چند سکانس معروف در سینمای ایران هست که دیگر تکرار شدنی نیستند. به عنوان مثال: معروف‌ترین و پخته‌ترین سکانس عرق‌خوری مربوط به فیلم (گوزنها) ساخته‌ی (مسعود کیمیایی) است و دیالوگی که در آن بیان می‌شود. از این دست سکانس‌ها زیاد است و از سخن اصلی دور می‌افتم.

این یک نوشته‌ی کاملاً شخصی‌ است و قبلاً گفته بودم که این‌جا را حیاط خلوت خود می‌دانم. چند روز پیش مشغول صحبت با یکی از دوستانم بودم. گفتم: فلانی، من چند روز دیگه وارد سی سالگی‌ام می‌شوم. شقیقه‌هایم سفید شده‌اند. از موهای سفید ریشم که چیزی نمی‌گویم. خودت هم می‌دانی بیش‌تر از سنم سختی کشیدم و از روزگار کم سیلی نخوردم. اما هنوز با این‌که می‌گویند: مرد که گریه نمی‌کنه(این سخن را جزو مهملات‌ترین سخنان جهان می‌دانم) وقتی یک فیلم می‌بینم، یک کتاب می‌خوانم، یک موسیقی می‌شنوم، صحبت‌های شخصی را می‌شنوم که بر دلم می‌نشیند، شعری را می‌خوانم که بر جانم می‌نشیند و یا وقتی یک نفر می‌نشیند و من را لایق درد و دل کردن می‌داند و هنگام درد و دل گریه می‌کند، من هم با او گریه می‌کنم و همین‌طور در مواقع پیشین که نام بردم و بر جانم می‌نشینند.

وقتی گریه می‌کنم حقیقتاً احساس می‌کنم هنوز زنده‌ام. هنوز انسانم. هنوز قلب دارم و هنوز به رنگ بقیه در نیامدم. هنوز خودمم. خودی که دوستش دارم.

یک روایت است که بسیار دوستش دارم. از امام جعفر صادق(ع) می‌پرسند: " مولا، آخرین موهبتی که خداوند از بنده‌اش می‌گیرد چیست؟ "

ببینید این خیلی سئوال عمیق و مهمی است. بعد کلمه‌ی "موهبت" که مترادف انگلیسی‌اش می‌شود Godsend. یعنی چیزی که الهی‌ست و از طرف خدا به بنده هدیه داده شده است.

امام جعفر صادق(ع) در پاسخ چنین می‌فرمایند: " آخرین موهبتی که خداوند از بنده‌اش می‌گیرد، گریه کردن است. وقتی بنده‌ای به جایی برسد که دیگر نتواند گریه کند به نقطه‌ی آخر رسیده است ".

صفای قدمت

2009-07-30T14:56:00.003+04:30

سید: وقتی گریه‌ام می‌گیره، هنوز امیدوار می‌شم جون دارم. به سلامتی اون وقتا.

قدرت: تو همیشه جون داری. از وقتی آخرین عرقو با تو خوردم دیگه عرق نخوردم. تا حالا هفت هشت ساله؛ نمی‌دونم. حال و هوای امشب. تو. خلاصه به سلامتی اون وقتای تو.

سید: وقتی رفتی نفهمیدم کی داره می‌ره. حالا که اومدی می‌فهمم کی اومده. هنوزم کم حرف می‌زنی. هنوزم ماتی. هنو تو چشمات عشقه. حتماً هنوزم دروغ نمی‌گی. عین یه کفتر رو شونه‌ی من. صفای قدمت.

مرگ را دانم

2009-07-21T13:46:00.003+04:30

واقعیت این است که درباره‌ی خود کتاب عرضی ندارم. شهرت این کتاب و به خصوص شعرهای (سیلویا پلات) بیش‌تر از این‌ اندازه‌هاست که این کم‌ترین بخواهد و یا علاقه‌ای داشته باشد(مورد دوم کاملا ً صدق می‌کند) که چیزی بیفزاید یا بکاهد. اما پیرامون کتاب و شاید بتوان گفت درباره‌ی جان مایه‌ی کتاب که همان (زندگی و مرگ) است راغب‌ترم که چند خطی بنویسم.

ببیندید من زندگی یک آدم معمولی را خیلی سریع و ام پی تر وار روایت می‌کنم: به دنیا می‌آید. دورن طفولیت را پشت سر می‌گذارد. کودک می‌شود. دوازده سال درس می‌خواند تا دیپلم بگیرد. در بین این دوازده سال حالا ممکن است هزار و یک اتفاق برایش بیفتند که درز می‌گیریم و فقط به چند نکته اشاره می‌کنم: مثلا ً به او در کودکی تجاوز کنند گه بعدها آدم دیگری می‌شود با روحیات و مشکلات و عقده‌های شخصی. یا هم‌جنس‌باز شود. یا در دوران دبیرستان فاعل قوی شود یا مفعولی پر سخن. الی آخر.

حالا بعد باید درس بخواند برای دانشگاه. یا اگر نمی‌خواهد درس بخواند می‌رود سربازی، برای این‌که بتواند کاسبی کند. برای خانم‌ها هم همین‌طور است. یا درس می‌خوانند که در دانشگاه بختی برایشان باز شود. یا می‌روند پی چیزهایی که یک خانم باید بداند مثل آشپزی، خانه داری؛ بیش‌تر از این نمی‌گویم. چرا که همین حالا دختری همین دو تا را بداند موقع خواستگاری‌اش می‌توان گفت از هر ... یک هنر می‌ریزد. یا این‌که به هر حال کار می‌کنند و منتظر تا یکی از آن آقایانی که دارد درس می‌خواند یا رفته سربازی بیاید و ببردش و با هم بروند سر زندگی‌شان.

حال تصور کنید که سربازی تمام شده. مثل خارج (نه این که این‌جا جهان سوم است ) شخص سریع رفته دنبال کار و کاسبی و شغل‌اش. سال‌ها پول پس‌انداز کرده. زمین خورده. بعد ازدواج می‌کند. همه‌ی این‌ها را هم در مورد آن کسی که دانشگاه رفته در نظر بگیرید.

اینک زندگی مشترک که خودش داستانی‌ست و انتخاب زوجی که نام "مناسب" را برایش انتخاب کرده‌‌اند حکایتی مفصل‌تر که می‌گذریم. زندگی مشترک را بنگرید: بزن. بخور. شاد باش. غمگین باش. حرف، حدیث، فتنه. بی‌پولی. رفاه. فقر. خانه به دوشی. مثل سگ دویدن برای پس‌انداز کردن. شب به موقع بخواب تا صبح به موقع بیدار بشوی. پس انداز کن برای خریدن خانه یا این که یک ماشین یا نهایت دو ماشین بخری تا خود شیفتگی‌ات ارضا شود. سریع خودت را برسان تا شام را تهیه ببینی. وقتی می‌روید مهمانی باید لبخند بزنی به اجبار تا کسی در آن میان بو نبرد که در زندگی و پیوند "مقدس" زناشویی‌ات همه چیز آن‌طور که باید باشد نیست. بعد از یک مدت زن می‌بیند مرد کاری به او ندارد. مرد؛ زن را در رفاه می‌گذارد که کاری به او نداشته باشد و خود را با کس و کسان دیگر سرگرم می‌کند. چون دیگر آن زن برایش تازه نیست. دیگر اکسپایر شده است؛ و علیرغم تمام تلخی و سیاهی که می‌دانم در این جمله موج می‌زند این واقعیت نیست؛ حقیقتی‌ست مطلق، لخت و عریان. گاهی هم بالعکس می‌شود و زن این کار را می‌کند که البته دارم می‌بینم بالعکس بودنش هم دارد زیاد می‌شود. تقریبن می‌شود گفت دارند به یک تعادل می‌رسند. هر کدام سر خود را گرفته‌اند و از روی مصلحت و بیش‌تر و بیش‌تر عادت، مثل خواهر برادر با هم زندگی می‌کنند. حوصله‌شان و فکرشان توان انجام کار دیگری را ندارند. بعد می‌بینند زندگی‌شان به بن‌بست خورده. البته این در صورتی‌ست که اهل فکر باشند. می‌روند سراغ تنوع و تدارک به وجود آوردن یک بچه. این‌جایش دیگر شاهکار است . از نه ماه و رنج زایش و خرج و مخارج می‌گذریم. بزرگش کن. بیداری‌اش را بکش. تب کند؛ تب می‌کنی. بزرگش کن. چشم به راهش باش. بفرستش مدرسه. تا دانشگاه. بعد ازدواج می‌کند. بعد بیماری‌ها مدت‌هاست سراغت آمده و یک پایت دکتر و بیمارستان است و یک پایت مطب و منزل. بعد همین‌طور می‌گذرد و همین‌طور می‌گذرد و به کهولت می‌رسیم و در آخر مرگ. تمام. یازی تمام شد و تو را در بازی کشتند.

البته در این میان کسانی نیز پیدا می‌شوند که پشت پا می‌زنند به همه‌ی این روایات و سنت‌ها و آیین‌ها و قواعد و قوانین و خود اختیار زندگی را به دست می‌گیرند تا زمانی که باره می‌اندازند و بر آستان دری که کوبه ندارد می‌ایستند و از ایشان می‌پرسند: چه کار کرده‌ای؟ از خودت رضایت داری؟ چه کسانی از تو رضایت دارند، پاسخی شایسته دارند. که مرحوم (شاملو) اینان را "خانه روشنان" نامید و بقیه‌ی این نود و نه درصد مردم از صدقه سر این یک درصد به زندگی‌شان چسبیده‌اند.

کاشفان چشمه
کاشفان فروتن شوکران
جویندگان شادی
در مجری آتشفشان‌ها
شعبده‌بازان لبخند
در شبکلاه درد
با جا پایی ژرف‌تر از شادی
در گذرگاه پرندگان

در برابر تندر می‌ایستند
خانه را روشن می‌کنند
و می‌میرند

در این میان یک نفر پیدا می‌شود و می‌گوید: آقایان، خانم‌ها، من این روایت، این زندگی، این دوران، این فرآیند، این چیز تخمی که شما به آن می‌گویید (زندگی) را نمی‌خواهم. علاقه‌ای ندارم. آخرش که مرگ است. فقط شما جرأت آن را ندارید که زودتر خود را از این کویر کور و پیر خلاص کنید و به آن چهار چنگولی چسبید‌اید و با هزار و یک علت و توجیه دارید ادامه می‌دهید. من نمی‌خواهم. به همین سادگی

این‌جاست که همه‌ی آنان که دچار توهم شهامت (زندگی)! هستند به سویش هجوم می‌آورند . نه تو ترسویی. شجاعت طرف شدن با مشکلات زندگی را نداری. می‌خواهی از مشکلات فرار کنی و از این خزعبلات. می‌گویند ببین شاعر چه می‌گوید:

زندگی زیباست، زیباست ای زیبا پسند
زنده‌اندیشان به زیبا می‌رسند
آن‌قدر زیباست این بی‌بازگشت
کز برایش می‌توان از جان گذشت

و یا

زندگی گرمی دل‌های به هم پیوسته است

و یا

زندگی
رسم خوش‌آیندی‌ست
که مرغان مهاجر دارند

و الی آخر. جمعش کن. در صورتی که اینان(دسته‌ی اول) دارند از خود و حقیقتی به نام مرگ فرار می‌کنند اینان(که به زندگی چسبیده‌اند) ترسو ترین مردمان هستند. شجاعت قطع کردن این تکرار مکررات را ندارند و این جماعت به ظاهر عاقل، منطقی، متشخص، این دسته‌ی دوم را روانه‌ی روان‌کاو، روان‌پزشک، مشاور و دست آخر تیمارستان می‌کنند و شوک الکتریکی(که سال‌هاست منقرض شده) داروهای آرام بخش و شادی بخش و هزار کوفت و زهر مار دیگر از پی‌اش. در صورتی‌که این دنیا ذاتش دون است و بی‌وفا. به همین خاطر اسمش را (دنیا) گذاشته‌اند و بزرگان بارها گفته‌اند و می‌گویند

جهان پیر است و بی‌بنیاد، از این فرهاد کش فریاد
که کرد افسون و نیرنگش، ملول از جان شیرینم

و یا

به روز مرگ چو تابوت من روان باشد
گمان مبر مرا درد این جهان باشد

برای من مگری و مگو دریغ دریغ
به دوغ دیو درافتی، دریغ آن باشد

فرو شدن چو بدیدی، بر آمدن بنگر
غروب شمس و قمر را چرا زیان باشد

تو را غروب نماید ولی شروق بود
لحد چو حبس نماید خلاص جان باشد

دهان چو بستی از این سوی، آن طرف بگشای
که های هوی تو، در جو لامکان باشد

و جان و خلاصه‌ی کلام و گفتارم را در این کلام خلاصه می‌کنم:

مرگ را دانم، ولی تا کوی دوست
راهی ار نزدیک‌تر دانی، بگو

من فکر می‌کنم اگر بخواهیم جایگاه (تیمارستان) را به کار ببریم، دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم مصداق بارز این جایگاه است و ما مردمان، بیماران این تیمارستان. البته در هر موضوعی استثنا است و اگر شما ناراحت شدید از این نوشته و بر خاطر نازنینتان غباری نشست و زندگی خود را فراتر از این‌ها می‌بینید بدون شک و شبهه‌ای خود را جزو استثناهای این دنیا بدانید.

میزی برای کار
کاری برای تخت
تختی برای خواب
خوابی برای جان
جانی برای مرگ
مرگی برای یاد
یادی برای سنگ
ـ این بود زندگی

ـ حسین پناهی ـ

گل خوبی زیباست

2009-07-21T13:25:00.004+04:30

در میان نزدیک به هزار مروری که بر کتاب‌های این سایت نوشته‌ام، این نوشته‌ام را به نوعی دیگر دوست دارم؛ چرا که برایم دارای رنگ و بوی خاطره‌هاست و از یادآوری آن‌ها کمی شاد می‌شوم و شاید کمی محزون. بر این باور هستم که انسان‌ها(مرادم کسانی هستند که دارای عاطفه، عشق و احساس هستند و نه دو پایان دیگر) بخشی از هستی‌شان را (خاطره‌های) ایشان تشکیل می‌دهند و بعضی از این (خاطره‌ها) برایشان تبدیل به (نوستالژری) می‌شود. حال حوصله‌ی بحث بر سر تفاوت این دو کلمه را ندارم. اهل زبان انگلیسی تفاوت این دو را بهتر می‌دانند.

باری؛ از مرحوم (حمید مصدق) به جز گاهی اوقات که سر حال بود و شعرهایش را می‌خواند و موقع رفتن سر کار وقتی از سر خیابان شهرآرا می‌گذشتم، تابلوی سفید آبی رنگ (حمید مصدق، وکیل پایه یک دادگستری) را می‌دیدم خاطره‌ی دیگری ندارم، اما شعرهایش برایم به تمامی خاطره است.

برای اولین بار در جشن تولد پانزده سالگی‌ام، یکی از دوستانم (گزینه اشعار حمید مصدق) را به من هدیه کرد. آن روزها بیشتر از اکنون کتاب می‌خواندم. بهتر است بگویم کتاب می‌خوردم. این هدیه مدت‌ها در تاکسی، ماشین، بالای تخت‌خوابم همراهم بود و نیاز به گفتن نیست که بیشتر شعرهایش را دوست داشتم و از حفظ بودم.

اما اولین خاطره‌ام از شعرهای مرحوم (حمید مصدق) زمانی بود که جوانی بیست ساله بودم و دچار(دچار را به تعبیر سهراب بدانید: دچار، یعنی عاشق) یک رابطه‌ بودم. رابطه‌ای که برای من و تجربه‌هایم بسیار بزرگ بود و من برای آن رابطه کودک و خام. رابطه‌ای که به اندازه‌ی تمام احساسی که منتقل می‌کردم، یک دهمش نیز بر نمی‌گشت. زمانی که آن رابطه به پایان خود رسید خواه نا خواه یاد یک شعر از (حمید مصدق) افتادم و این شعر مدت‌ها بر لبانم جاری بود:

در من غم بیهودگی‌ها می‌زند موج
در تو غروری از توان من فزون‌تر

در من نیازی می‌کشد هر لحظه فریاد
در تو گریزی می‌گشاید هر زمان پر

ای کاش در خاطر گل مهرت نمی‌رست
ای کاش در من آرزویت جان نمی‌یافت

ای کاش دست روز و شب با تار و پودش
از هر فریبی رشته‌ی عمرم نمی‌بافت

اندیشه‌ی روز و شبم پیوسته این است
«من بر تو بستم دل؟
دریغ از دل که بستم
«افسوس بر من، گوهر خود را فشاندم
«در پای بت‌هایی که باید می‌شکستم

اینک دریغا آرزوی نقش بر آب
اینک نهال عاشقی بی‌برگ و بی‌بر

در من
غم بیهودگی‌ها می‌زند موج
در تو
غروری از توان من فزون‌تر

***

و اما (نوستالژی) من از شعرهای آن مرحوم: مرحوم (احمد شاملو) در کتاب (مدایح بی‌صله) شعری دارد به نام (در جدال با خاموشی). در قسمتی از این شعر، این چنین می‌گوید:

نام کوچکم را دوست نمی‌دارم
«تنها هنگامی که توآم آواز می‌دهی
این نام زیباترین کلام جهان است
و آن صدا غمناک‌ترین آواز استمداد»

البته من نام کوچکم را بسیار دوست دارم و سخن اصلی‌ام بخش دوم این شعر هست. سال‌ها پیش یکی از عزیزانم که اکنون به خاطره‌هایم پیوسته است، آوایش برایم این معنا را داشت و وقتی می‌خواستم که برایم شعر بخواند، همیشه این شعر را می‌خواند و من با این‌که حفظ بودم و بارها شنیده بودمش، باز هم شنیدن آن شعر با آن آوا برایم منحصر به فرد بود و تعبیر حقیقی بند دوم شعری که روایت شد. گفتن ندارد که تا به حال آوای دیگری برایم این حکم را نداشته؛ چرا که من دیگر آن جوان نیستم و باورهایم آن باورهای سابق. این "نوستالژی" را در این‌جا مکتوب کردم تا بماند برای ابد و آن شعر را در پایین می‌آورم و سخن را به پایان می‌رسانم

دشت‌ها آلوده‌ست
در لجن‌زار، گل لاله نخواهد رویید
در هوای عفن آواز پرستو به چه کارت آید؟
فکر نان باید کرد
و هوایی که در آن نفسی تازه کنیم

گل گندم خوب است
گل خوبی زیباست
ای دریغا که همه‌ی مزرعه‌ی دل‌ها را
علف هرزه‌ی کین پوشانده‌ست

هیچ‌کس فکر نکرد
که در آبادی ویران شده دیگر نان نیست
و همه مردم شهر
بانگ برداشته‌اند
که چرا سیمان نیست
و کسی فکر نکرد
که چرا ایمان نیست

چهار انگشت

2009-07-16T15:18:00.004+04:30

وقتي نتواني حرف‌هايت را بگويي، وقتي نتواني آن‌چه در دل داري به گوش محرمي برساني، به شخصه مي‌زنم به در و ديوار. بعضي از نوشته‌هايم را در سايت گودريد دوست دارم و احساس مي‌كنم هر يك پتانسيل تبديل شدن به يك پست را داشته باشند. بي‌ربط هم نيستند به حال و روز اين روزهايم. متن زير، مروري‌ست كه بر كتاب مجموعه شعر (روباه سفيدي بود كه عاشق موسيقي بود) سروده‌ي (سارا محمدي اردهالي) است، نوشتم.

***

تلخم کرده‌اند این روزها این آدم‌ها. آدم‌هایی که چشمانشان تحمل دیدن کورسوی یک شعله کبریت را ندارد و روشنایی شعله‌ی یک کبریت، در تاریکی چیزی که نامش را "زندگی" گذاشته‌اند به هراسشان می‌اندازد و از هم می‌پاشدشان. تلخم کرده است این روزگار. روزگاری که به قول مرحوم(قیصر امین‌پور):
انگار این روزگار چشم ندارد من و تو ر
یک روز
خوشحال و بی‌ملال ببیند
زیرا هر چیز و هر کسی را
که دوستر بداری
حتی اگر که یک نخ سیگار
یا زهر مار باشد
از تو دریغ می‌کند
.

تلخم کرده‌است این روزگار که هر چیزی را که به آن دل‌ می‌بندی و خوشش می‌پنداری ازت دریغ می‌کند و گاهی فکر می‌کنم مردن، میلیون‌ها بار شرف دارد به این هرجایی که "روزگارش" نامیده‌اند.
اما با همه‌ی این تلخی‌ها نمی‌توانم شادی‌ام را از خواندن یک مجموعه شعر که چاپ اول را بر خود دارد و خبر از شاعری می‌دهد که در آینده شعرهای بهتری از او می‌خوانیم، پنهان کنم. در بعضی از شعرهای این مجموعه چنان حس زنانگی موج می‌زند که رشک‌انگیز می‌توان نامیدش. زنانگی که در جامعه به اندازه‌ی کورسوی چراغی باقی مانده و گاهی، هر از گاهی بتوان شايد در شعرها دید. به این شعر نگاه کنید:
در تمام میهمانی‌ها
آویز ِ گردن ِ من
کلید خانه‌ی توست
.

حالا بگذریم
مرا جرأت آمدن نیست و
تو راجرأت عوض کردن قفل

***

شما می‌توانید باور کنید این شعر زیر در این روزگار و این کشور چاپ شده باشد:
هنگام عشق‌بازی
پر از دل‌شوره‌ام
پر از شورم
.

رازهای تنش را با دل‌دادگی کشف می‌کنم
در سپیداری اقیانوس‌وارش
حیران و شرمگین
پیش می‌روم
.

می‌ترسم
نکند خوب نازش را نکشم
نکند قهر کند
.

می‌ترسم
نکند عقیم باشم
نکند خوب ارضا نکنم
.

دلم بچه می‌خواهد
جنینی چونان سنگین
که ماه‌های آخرکمرم را بشکند
نفسم را بند آورد
.

کودکی با زیبایی تکان دهنده
***
و این شعری که من واقعا ً دوستش دارم و از دیدگاه شاعر و این ریز بینی‌اش لذت بردم
دیر رسیدم
کادر
بسته شده بود
.
صدای شاتر
پیچیده به نگاهم
.
سعی کردم طبیعی باشم
که مثلا ً
دیدن دوباره‌ات ساده است
.

فلاش بعدی
مچم را گرفت
.

دو چشم تار و لبی لرزیده
عکاس نتوانست
با فتوشاپ آرام‌شان کند
.

مرا برید
از گوشه‌ی خاطرات تو
.

.
حواسش نبود
روی شانه‌ات
چهار انگشت کوچک
جا مانده است
.

کدام یک از شما خوانندگان که زندگی کرده‌اید، زمین خورده‌اید، عاشق شده‌اید، بزرگ شده‌اید، رشد کرده‌اید، با شعله‌ی یک کبریت زندگی سراپا تاریکتان و مصلحت زندگیتان به خطر نیفتاده؛ می‌توانید این "چهار انگشت کوچک" دیگری را که زمانی روی شانه یا دست خود بوده است، در گذر عمرتان فراموش کنید؟ من خیلی‌ها را می‌شناسم که به کل "این چهار انگشت " را انکار می‌کنند. شما را نمی‌دانم

برای علی توکلی

2009-07-14T23:50:00.003+04:30

.
نمی‌شه غصّه ما رو، یه لحظه تنها بذاره؟
نمی‌شه این قافله، ما رو تو خواب جا بذاره؟
.
علی این روزها زیاد بهت فکر می‌کنم. خوب قاعدتا و عاقلتاً (یعنی به صورت عاقلانه؛ گفتم شاید رفتی اون‌جا فارسی‌ت نم کشیده باشه) باید حرف‌هایم را برایت ای‌میل می‌کردم ولی احساس می‌کنم نمی‌تونستم خالی بشم، سبک بشم. البته این‌جوری هم به منظورم نمی‌رسم؛ ولی فشار تا حدی بالا رفته که آمدم این‌جا فریاد بکشم. گفتم این روزها بهت زیاد فکر می‌کنم. می‌دونی چرا؟ چون تو، تو این دنیا یه چیز رو خوب یاد گرفتی؛ خیلی خوب هم یاد گرفتی. اون هم این بود که می‌تونستی بشینی حرف‌های مردم، چرت و پرت‌های مردم رو بشنوی، خزعبلات مردم رو بشنوی، دردهای مردم رو بشنوی و آخر سر هیچی نگی. طرف رو نصیحت نکنی. طرف رو بی‌شعور فرض نکنی و خودت رو با شعورتر از اون. بهش راه‌کار ارائه ندی. نگی: بله فرمایشات شما متین، در تأیید فرمایشات شما باید عرض کنم که ... بعد پاتو بندازی رو اون پات و سیگاری روشن کنی و یک مشت خزعبلات تحویل طرف بدی. تو این رو یاد گرفتی که کسی که میاد پیش من و تو نمی‌یاد چیزی یاد بگیره، یا نمی‌یاد راه‌کار بشنوه. میاد حرف بزنه سبک بشه و علی به رفاقتمون قسم، نمی‌دونی این روزها چقدر نیاز دارم با یک نفر حرف بزنم. که برای شنیدن حرفام لایقش بدونم. خودت می‌دونی زیادند. ولی همه می‌خوان بهت راه‌کار ارائه بدند. مادر...ها خودشون دارند تو زندگی لجن خودشون دست و پا می‌زنن بعد می‌خوان به آدم راه‌کار ارائه بدن.

نمی‌دونم وقتی این‌جا بودی بهت گفته بودم یا نه؟ صمد بهرنگی، وقتی روزگار خیلی فشار می‌اورد و خلاصه خیلی به قول یکی از دوستان (اگی) می‌شد یه جمله داشت که فکر کنم بهت گفتم یا شنیدی: " از این روزگار یاخچی، فریاد ". علی به قدری گوش شدم برای شنیدن حرف‌های این و اون که گوش‌هام درد گرفتند. خودم دارم واقعا ً دست و پا می‌زنم. اما نمی‌دونم این‌ها رو چی‌کار کنم؟ ای کاش این‌جا بودی و می‌شد بشینیم یکی دو ساعت سیگار بکشیم. حرف بزنیم. بزنیم به گور پدر دنیا. اما این دنیای لامصب نمی‌دونم چرا این‌قدر اطواریه؟

تمام ریشم سفید شدند. باور کن اصلا ً کاری به کار این دنیا ندارم. گاهی اوقات فراموش می‌کنم زنده‌ام؛ باور می‌کنی؟ بهمون یاد دادند که دل به چیزی نبندیم. ما هم گفتیم چشم. چون دیدیدم وقتی دل به یه نخ سیگار می‌بستیم، همون موقع که نه ولی فرداش از دست می‌دادیمش. به هر حال دلم برات بد جوری تنگیده برادر. یادته بهت می‌گفتم من اصلا ً به این واژه‌ی (خواهر برادری) نه تنها اعتقادی ندارم بل‌که ازش بدم هم می‌یاد. اما تو رو برادر صدا می‌کردم. نمی‌دونم چرا؟ خلاصه‌ی کلام، مطلب از این قرار است:
.
من تمام هستی‌ام را در نبرد با سرنوشت
در تهاجم با زمان
آتش زدم، کشتم
من بهار عشق را دیدم، ولی باور نکردم
یک کلام در جزوه‌هایم هیچ ننوشتم
من ز مقصدها پی مقصودهای پوچ افتادم
تا تمام خوب‌ها رفتند و خوبی ماند در یادم
من به عشق منتظر بودن
همه صبر و قرارم رفت
بهارم رفت
عشقم مرد
یارم رفت

سعدی به روزگاران، مهری نشسته در دل

2009-07-12T06:02:00.004+04:30

این مقدمه‌ی چند خطی را از این جهت می‌آورم تا بتوانم منظورم را از نوشتن این چند خط بهتر بیان کنم. زمانی که در شیراز زندگی می‌کردم، فرصت خوبی پیدا شده بود برای خواندن غزل‌های سعدی. سعدی، غزلی دارد که بسیار معروف است و همگان این نسخه از یک بیت آن غزل را که تصحیح شده (محمد علی فروغی)است را خوانده یا شنیده‌اند:

سعدی به روزگاران، مهری نشسته در دل

بیرون نمی‌توان کرد، الا به روزگاران

یادم نمی‌آید در کدام نسخه و از زبان کدام سعدی‌پژوه شنیدم که در نسخه‌های قدیمی‌تر، این بیت چنین ضبط شده است:

سعدی به روزگاران، مهری نشسته در دل

بیرون نمی‌توان کرد، حتی به روزگاران

می‌بینید " تفاوت ره از کجات تا به کجا "؟ من صورت دوم این بیت را خوش می‌دارم.
و اما یک جمله‌ای هست که هر کسی در موردش یک چیزی می‌گوید. بعضی‌ها می‌گویند فلانی گفته، بعضی‌های می‌گویند یک ضرب‌المثل است و در آخر برای من فرقی نمی‌کند. من به آن جمله کار دارم. جالب این‌جاست که در ابتدای فیلم Indecent Proposal نیز این جمله از زبان راوی نقل می‌شود. این جمله چنین است: وقتی یک نفر را بسیار زیاد دوست داری، کاملا ً رهایش کن. بعد از مدت‌ها اگر به سوی تو برگشت بدان که مال تو و از آن تو بوده است و اگر برنگشت، بدان که از ابتدا برای تو نبوده است.
من در زندگی آدم صبوری بودم. از روزگار سیلی هم زیاد خوردم. آن‌ها که می‌شناسندم بهتر و بیش‌تر می‌دانند. گاهی اوقات صبر بسیار سخت می‌شود و حکم همان مصرع حافظ را دارد که می‌گوید:

گویند سنگ لعل شود در مقام صبر

ولی چون به جمله‌ای که نقل قول کردم ایمان دارم " تحمل می‌کنم با درد چون درمان نمی‌بینم ". حال شما کدام صورت از بیتی که از سعدی آوردم بیش‌تر به دلتان نشست و بیش‌تر خوشش می‌دارید؟

پرم از خواب ندیده

2009-06-01T18:16:00.004+04:30

واقعیت امر این است که چند ماهی‌ست دست و دلم به نوشتن نمی‌رود. نه تنها این‌جا، بلکه حتی برای خودم و در خلوت خودم نیز این‌گونه بوده. در طول این مدت ترجیح داده‌ام بیشتر درباره‌ی کتاب‌هایی که خوانده‌ام بنویسم. یا درباره‌ی فیلم‌هایی که دیده‌ام و خلاصه در مورد هر چیزی به جز خودم و آن‌چه که فکر می‌کنم. این‌که چرا؟ علتش را خودم هم نمی‌دانم.

سال‌ها پیش، وقتی که جوان‌تر بودم و می‌نشستم پای صحبت بزرگ‌ترها –آن‌هایی که مویی سفید کرده بودند- و یا خواه نا خواه صحبت‌های آنان را می‌شنیدم، آن‌چه که بیش‌تر از همه چیز من را اذیت می‌کرد و در دل به آن‌ها خورده می‌گرفتم، بیان بی‌پایان آن‌ها از خاطره‌های دوران جوانی‌شان بود. گویی حرف دیگری نداشتند به جز یاد گذشته و تعریف و تمجید از گذشته‌ها و یادش به خیر گفتن‌های مداوم. جالب این‌جاست که این خصوصیت را در میان همه‌ی اشخاصی که مویی سفید کرده‌اند دیده‌ام و می‌بینم. آن زمان‌ها پیش خودم می‌گفتم: واقعا ً اینان حرف دیگری ندارند که بگویند؟ این‌ها چرا در سی سالگی، بیست و پنج سالگی، یا همین سن و سال مانده‌اند؟

این سئوالی بود که آن زمان‌ها از خودم زیاد می‌پرسیدم. چرا که آن زمان‌ها به شخصه دوست نداشتم خاطره‌ای از کسی یا چیزی در ذهنم داشته باشم. بهتر است بگویم هنوز حافظه‌ی تصویری‌ام شکل نگرفته بود.

آن‌چه که این روزها برایم جالب شده این است که از چیزی که منع می‌کردم و از آن خورده می‌گرفتم، دارم پیروی می‌کنم و آن مرور خاطرات گذشته است؛ آن‌هم با خودم و از آن جالب‌تر یاد‌آوری آن‌ها با دقیق‌ترین جزییات، حتی لحن صدا، حالت بدن‌، جزییات صحنه و خیلی چیزهای دیگر. نمی‌دانم این‌ها کجا بودند که این روزها مدام سراغم می‌آیند و خودشان را به رخ می‌کشند؟ آیا از مشخصات بالا رفتن سن است؟ آیا می‌خواهم از چیزی فرار کنم؟ از خودم؟ از زندگی‌ام؟ از حال‌ام؟ از این حس نارضایتی از خود؟ این زنده‌ شدن‌های گذشته در پیش چشمانم برای چیست؟ گذشته‌ای که به جز سختی و درد و رنج چیز دیگری از آن به یاد ندارم. و شکل تراژدیک قضیه این‌جاست که این‌ گذشته‌ی پر از سختی و درد در مقابل الان‌ام برایم طنازی می‌کنند.

به قول قدما: عجالتاً

2009-04-02T07:06:00.005+04:30

عجالتاً حرفی برای گفتن ندارم. چیزی هم اگر هست بیشتر دوست دارم درباره‌ی کتاب و مرورهایم بر کتاب‌هایی که خوانده‌ام بنویسم که این کار را در سایت Goodreads انجام می‌دهم. شما هم اگر تمایل داشتید در این باره بخوانید می‌توانید به صفحه‌ی بنده در این سایت سر بزنید

باقی بقایتان

مرا مي‌بخشيد

2008-12-30T17:24:00.003+03:30

.
این که ما تا سپیده، سخن از گل‌های بنفشه بگوییم
شب‌های رفته را به یاد بیاوریم
آرام و با پچ پچ برای یکدیگر از طعم کهن مرگ بگوییم
همه‌ی هفته در ِ خانه را ببندیم
برای یکدیگر اعتراف کنیم
که در جوانی کسی را دوست داشته‌ایم
که کنون سوار بر درشکه‌ای مندرس
در برف مانده است
نه باید دیگر همین امروز
در چاه آب خیره شد درشکه‌ی مانده در برف را
باید فراموش کنیم
هفته‌ها راه است تا به درشکه‌ی مانده در برف برسیم
ماه‌ها راه است تا به گل‌های بنفشه برسیم
گل‌های بنفشه را در شب‌های رفته بشناسیم
ما نخواهیم توانست با هم مانده‌ی عمر را
در میان کشتزاران برویم
اما من تنها
گاهی چنان آغشته از روز می‌شوم
كه تک و تنها
در میان کشتزاران می‌دوم
و در آستانه‌ی زمستان
سخن از گرما می‌گویم
من چندان هم
برای نشستن در کنار گل‌های بنفشه
بیگانه و پیر نیستم
هفته‌ها از آن روزی گذشته است
که درشکه‌ی مندرس در برف مانده بود
مسافران که از آن راه آمده‌اند
می‌گویند برف آب شده است
هفته‌ها است
در آن خانه‌ای که صحبت از مرگ می‌گفتیم
آن خانه
در زیر آوار گل‌های اقاقیا
گم شده است
مرا می‌بخشید
که باز هم
سخن از
گل‌های بنفشه گفتم
گاهی تکرار روزهای گذشته
برای من تسلی است
مرا می‌بخشيد
.

21 گرم

2008-10-25T02:42:00.002+03:30

ما چند بار زندگي مي‌كنيم؟ چند بار مي‌ميريم؟ مي‌گن وقتي انسان مي‌ميره، درست 21 گرم از وزنش كم مي‌شه. اين 21 گرم چه رمزي در خودش داره؟ چه چيزي رها مي‌شه؟ كي‌ بايد به لحظه‌ي رهايي برسيم؟ چه بخشي از ما با اون مي‌ره؟ چه چيزي باقي مي‌مونه؟ چه چيزي باقي مي‌مونه؟
21 گرم: وزن چند تا سكه‌ي 5 سنتي. وزن يك گنجشك مگس خواره. يا يك تكه شكلات.
اصلاً وزن 21 گرم چقدره؟

تو صبر از من تواني كرد و من صبر از تو نتوانم

2008-10-07T00:29:00.003+03:30

.
درباره‌ي (شيخ مشرف بن مصلح سعدي شيرازي) قبلاً نوشته‌ام. اما اگر شما هم جاي من باشيد و به اين غزل برسيد مي‌توانيد راحت از آن بگذريد و به قول يكي از دوستان " دچارش " نشويد؟

چنانت دوست مي‌دارم كه گر روزي فراق افتد

تو صبر از من تواني كرد و من صبر از تو نتوانم

به دريايي در افتادم كه پايانش نمي‌بينم

كسي را پنجه افكندم كه درمانش نمي‌دانم

فراقم سخت مي‌آيد وليكن صبر مي‌بايد

كه گر بگريزم از سختي، رفيق سست پيمانم

مپرسم دوش چون بودي به تاريكي و تنهايي

شب هجرم چه مي‌پرسي كه روز وصل حيرانم

شبان آهسته مي‌نالم مگر دردم نهان ماند

به گوش هر كه در عالم رسيد آواز پنهانم

دمي با دوست در خلوت به از صد سال در عشرت

من آزادي نمي‌خواهم كه با يوسف به زندانم

حاصل

2008-10-01T13:24:00.017+03:30

سخن با خود توانم گفتن.

با هر كه خود را ديدم در او، با او سخن توانم گفتن.

آخر، من تو را چگونه رنجانم؟

–كه اگر بر پاي ِ تو بوسه دهم،

ترسم كه مژه‌‌ي ِ من درخـَلـَد،

پاي ِ تو را خسته ‌كند.

«شمس تبريزي»

ظاهراً و باطناً يه چند مدتي‌ست كه اينجا چيزي ننوشتم. نه اين‌كه چيزي براي نوشتن نبود و تنبلي‌ام مي‌آمد چيزي بنويسم؛ كه اگر اين‌جوري بود اين همه نقد كتاب در Goodreads نمي‌نوشتم. پس علت اين‌ها نبود.
ببين رييس، يه زماني من (به خصوص سال پيش) اونقدر از ناله و فشار و درد پر بودم كه بايد فرياد مي‌كشيدم. با كسي حرف مي‌زدم. درد و دل مي‌كردم. اون فشارها را بايد يك جوري خالي مي‌كردم. قاعدتاً چند تا گزينه وجود داشت. خانواده و دوستان. در خانواده كه هرگز حرفي نبوده‌ام و اصولاً تنها جايي كه به شدت روزه‌ي سكوت دارم منزل است و پيش اعضاي خانواده.
مي‌ماند دوستان كه قربان تك تكشان بروم. فوق دكتراي حرف زدن داشتند و دارند و خواهند داشت. مي‌رفتم پيششان حرف بزنم يه خورده خودم رو خالي كنم، بارم رو سبك كنم. انگار خدا دنيا رو بهشون داده. آقا من مي‌نشستم نيم ساعت، يك ساعت، دو ساعت، اين‌ها حرف مي‌زدند. بعد چي مي‌گفتند؟ پناه بر خدا. يك مشت حرف‌هاي نخ نما شده‌ي سوخته‌ي جزغاله شده. ممكنه چند نفر از دوستانم كه اين وبلاگ رو مي‌خوانند از اين حرفم ناراحت بشند ولي اين واقعيته. البته به جز دو تا از دوستان كه يكي مطبش خ‌علامه‌ است و يه بنده خدايي كه در طول اين ده سال همه جوره پاي من ايستاده و خودش يه پا مطب سياره، بلا استثنا همه رفقا فوق دكتراي حرف زدن داشتند. به جز اين دو حتا يه نفر نبود كه بنشيند ببيند اين بنده خدا چه مرگشه؟ چي مي‌گه؟ دردش چيه؟ حرفش چيه؟ چه جوري مي‌شه غمش رو خورد؟ هيچ به هيچ. يه من مي‌رفتم پيش دوستان، با بار همه‌ي دردها و مزخرفات اون‌ها مي‌آمدم بيرون. ببين ارباب فكر نكنيد اين حرف‌ها رو الان دارم مي‌زنم. خدا وكيلي، مردونه، يه نگاهي به اين نوشته بندازيد. بخونيدش؛ ثواب اخروي كه چه عرض كنم، حداقل به درد اين دنيا مي‌خوره. تاريخش رو ببينيد. مال 5 ساله پيشه. اون موقع فنچ بودم. اما هنوز به اون حرف‌ها اعتقاد دارم.
خدا وكيلي از زور اجبار آمدم باز وبلاگ‌نويسي كردم. اين‌جا هم كه نمي‌شد اون حرف‌هاي اصلي و اون دردهام را بنويسم و يا بگم. مجبور بودم بزنم به اشارت و "بهتر آن باشد كه سر دلبران، گفته آيد در حديث ديگران". حرفم رو تو چند تا مطلب ديگه مي‌گذاشتم و مي‌نوشتم. اما واقعاً اينجا حرف زدن بهتر از پيش اون دوستان بود(يه نكته‌اي رو سريع بگم كه دوستان و رفقاي من با ارزش‌ترين نعمت‌هايي هستند كه تو دنيا دارم و اگر خداي ناكرده سر يك كدومشون درد بگيره و خبر دار بشم، ديده‌اند با سر براشون مي‌دوم. در اين كلمات قصد تخطئه شخصيت اين عزيزانم رو ندارم) بعد كامنت‌هايي كه مي‌گذاشتند و مي‌خواندم چقدر برايم شيرين بود. آن دوران سخت و كثافت و سرا پا لجن را من با چند تا چيز گذروندم. فيلم ديدن. موسيقي گوش كردن. كتاب خواندن. وبلاگ‌نويسي و كامنت‌هاي خواننده‌هايم. بعد جالبه واقعاً اين كامنت‌ها به من جواب مي‌داد. اول اين‌كه آدم‌هايي مي‌آمدند برايم مي‌نوشتند كه ادعاي فهم و علامه بودن و ايدئولوژي نداشتند. بعد مهم‌تر و مهم‌تر از همه خودشون بودند. من رو بي‌شعور فرض نمي‌كردند كه هر مزخرفي كه توي ذهنشان است برايم به زبان بياورند و اين خيلي خوب بود. يك مثال مي‌زنم تا قابل درك شود. مثلاً زماني اين سئوال آزارم مي‌داد كه چرا خوبي‌هايم جوابش لجن پرت كردن شد و چرا . . .؟ همسر يكي از نازنين دوستانم بدون اين‌كه چيزي از آن‌چه در ذهن مي‌گذرد بداند برايم نوشت:

با اين همه -اي قلب در به در!-
از ياد مبر
كه ما
-من و تو-
عشق را رعايت كرده‌ايم،
از ياد مبر
كه ما
-من و تو-
انسان را رعايت كرده‌ايم،
خود اگر شاه‌كار خدا بود
يا نبود
.

شايد نتوانيد حس كنيد چقدر اين جواب براي من معني حقيقي شهودات بود و آرامم كرد.
و اما حالا. يه زماني شما هنوز توان اين رو داري كه فرياد بكشي. يه زماني مي‌بيني هر چقدر فرياد بكشي ديوارها همه ساكتند و فقط گلوي خودت خسته شده و... الان من اين‌جوري‌ شدم. حوصله‌ي نوشتن تو اين وبلاگ رو هم ندارم. بعد به خودم مي‌گم ول كن بيا درباره‌ي زيبايي غزل‌هاي سعدي به صورت امروزي بنويس. يا بيا درباره‌ي فلان فيلم و بهمان فيلم نقد بنويس.
يا بيا درباره چند تا غزل حافظ يه چيز خوب و خوشگل بنويس بدون اظهار فضل، زبان‌بازي و با زبان ساده. مثلاً بگو وقتي حافظ مي‌گه
.

رندان تشنه لب را آبي نمي‌دهد كس
گويي ولي شناسان رفتند از اين ولايت

منظورش چيه؟ و يا اين «ولي شناسان» كيا هستند؟
بعد به خودم مي‌گم كه چي؟ حالا فرض كن گفتي، چي شد؟ چه چيزي عوض شد؟ اصلاً جان كلام: آخرش كه چي؟ حالا بدونند، يا ندونند. تو كه دونستي كجاي كاري بدبخت؟
خلاصه كه زندگي ما الان اين‌جوريه. اين همه نشستيم براي اين و آن از فيلم و درك فيلم و موسيقي و ادبيات و نشانه‌ها و... حرف زديم. ديدم يا نشنيدند يا اگر هم شنيدند رفتند جلو و من خودم نشستم سر جايم. يه چيزي تو مايه‌هاي
.

كاروان رفت و تو در خواب و بيابان در پيش
كي روي؟ ره ز كه پرسي؟ چه كني چون باشي؟

فعلاً تنها چيزي كه شب و روز و در خواب و بيداري تو گوشم زمزمه مي‌شه و همه‌ي ملكه ذهن من شده، يك بيته، ولاغير

اين يك دو دم كه مهلت ديدار ممكن است
درياب كار خود، كه نه پيداست كار عمر

اين همه خود تو مي‌كني

2008-09-11T02:39:00.005+04:30

دل بنهند، بــر كني
توبه كنند، بشــكني
اين همه خود تو مي‌كني
بـــي‌تــــو

به ســـــر نمي‌شــــــود

گاه سوي وفا روي
گاه سوي جفا روي
آن ِ منـي؛ كجــا روي؟
...

ننوشتيد و نگفتيد

2008-09-11T02:08:00.008+04:30

.
گفتم، بنويس و بگو
تا از شما بماند
تا بدانند كه شما
قشنگ روزگار من هستيد

شانه بالا انداختي

ننوشتيد و نگفتيد

نياز ساده‌ي من
كه اين همه دور و دير نبود
.

تو كــي‌اي؟

2008-09-11T01:56:00.007+04:30

حبيب: مجيد، مجيـــد!
مجيد: مجيد كدوم سگ‌ پدريه؟ من جيمي جنگليم. دختره رو طايفه مجوز عجوز از دستم درآوردن. تو آخرين شب فرار تارزان. نامسلمونا دختره ‌رو انداختنش جلوي سوسمارا. سوسماره يه پاي دختره رو خورد. من بودم و كينگ كونگ. رييس دزدا رو خونه‌خراب كرديم. داداشم مرد آهنيه. مي‌شناسيش؛ داداش حبيبو. اگه داداشم بود دختره رو از دستشون در مي‌آورديم. دنيا باقالي به چمنه ديگه. يه نامسلمون نيست دست من عليلو بگيره، بگه شزم، ببره امام‌زاده داوود، حالمو خوش كنه. تو سرم، عينهو بازار آهنگرا، صدا مي‌كنه. مث پيت حلبي خورده‌ريزاش توش جا به جا مي‌شه. تو كــي‌اي؟
حبيب: منو داداش حبيبت فرستاده، ببرمت امام‌زاده داوود.
مجيد: يه وقت نندازيم تو اون اتاق يه دري، پيش اون غربتياي كله تافتونيا؛ اگه داداش حبيبم بفهمه، به خاك آقام چـــشـــاتو در مياره‌ها.

حبيب: داداشت ديگه پشم و پيليش ريخته، اينقدر كه دل بسته به معجزه.

كاروان رفت و تو در خواب و بيابان در پيش

2008-08-25T21:38:00.007+04:30

نازنين عزيزي كه همواره يار شاطر اين حقير بوده و در طول اين سال‌ها تنها و تنها او بوده كه بر در اين سراي بي كسي ما كوفته، در سايت خود نوشته‌اي مرقوم فرموده‌اند كه چند روزي‌ست باز بي‌اعتباري عمر و دون بودن دنيا و بي‌‌وفايي آن را به من و امثال من يادآوري كرده‌اند.
شده وقتي احساسي و يا چيزي در دل داريد و كلمه‌اي پيدا نمي‌كنيد براي بيان آن و يا اصلاً آن حس در كلام نمي‌آيد. شده است؟ اين حال و روز من است. وقتي مي‌دانم كه با هر نفسي كه مي‌كشم يك قدم به مرگ نزديك مي‌شوم؛ نه اين‌كه از مرگ خوف داشته باشم، از اين كه چنته‌ام خالي‌ست و به جز روسياهي پيش خدا و خلق خدا هيچ چيزي در توشه‌ام نيست. حكايت من، داستان اين بيت است

كاروان رفت و تو در خواب و بيابان در پيش
كي روي؟ ره ز كه پرسي؟ چه كني چون باشي؟

اين حقير رو سياه اين‌گونه بوده‌ام. خدا از سر تقصيرها و غفلت‌هاي من بگذرد. در جامعه كنوني ما تا اسمي، حرفي، نقلي از بزرگان مي‌آيد، سريعاً مردم جبهه‌گيري مي‌كنند، اما خوشحالم كه خوانندگان اين وبلاگ از اين نادان، ذهن‌شان بازتر و آگاه‌تر هستند. يك روايتي است كه كافي‌ست كمي به جمله‌هايي كه در آن بيان مي‌شود و تصويري كه از اين روايت به نمايش در مي‌آيد بيشتر تعمق كرد. بعد ممكن است به فراخور آگاهي هر شخص، حكايت حقارت و رسم اين دنيا عيان شود. اين روايت را دوست دارم و با آن زندگي مي‌كنم. بي‌ارتباط با نوشته‌ي نازنين عزيزم و اين پست نديدم.

***

روايت است هنگامي كه علي‌بن‌ابيطالب(ص) از جنگ صفين باز مي‌گشتند، و به قبرستان پشت دروازه‌ي كوفه رسيدند رو به قبرستان، اين سخنان را بيان فرمودند:
اي ساكنان خانه‌هاي وحشت‌زا، و محله‌هاي خالي و گـورهاي تـاريك. اي خفتگان در خاك، اي غـريبـان، اي تنـها شدگان، اي وحشــت‌زدگان.
شما پيش از ما رفتيــد و ما در پـي شما روانيـم و به شما خواهيم رسيــد. اما خانه‌هاي‌تان: ديگران در آن سكونت گزيدند. و اما زنان‌تان: با ديگران ازدواج كردند، و اما اموال شما: در ميان ديگران تقسيم شد.
اين خبــــــري است كه مـــــا داريـــم، حال شمـا چه خبــــــــر داريـد؟
(سپس به اصحاب خود روي كردند و فرمودند) بــدانيد اگــر اجــــــازه‌ي سخــن گفتن داشتند، شما را خبـــــــر مي‌دادند كه: بهتــرين توشه تقــــوا است.

«نهج‌البلاغه / ترجمه‌ي محمد دشتي / حكمت 130»

ليلي

2008-08-22T18:40:00.004+04:30

مجنون را مي‌برند پيش طبيب از براي حجامت. مي‌گــــريد. او را مي‌گويند: تو را چه مي‌شود؟ تو كه اهل ترس نبودي.

مي‌خندد و مي‌گويد: ليك از ليلــي وجود من پُــر است.

هاي! مي‌پرسم كسي اينجاست؟

2008-08-12T06:33:00.004+04:30

- «كسي اينجاست؟
هلا! من با شمايم، هاي! مي‌پرسم كسي اينجاست؟
كسي اينجا پيام آورد؟
نگاهي، يا كه لبخندي؟
فشار گـــرم دست دوست مانندي؟»
و مي‌بيند صدايي نيست، نور آشنايي نيست، حتي از نگاه مرده‌اي
هم رد پايي نيست.

صدايي نيست الا پت‌پت رنجور شمعي در جوار مرگ.
ملول و با سحر نزديك و دستش گرم كار مرگ.
وز آنسو مي‌رود بيرون، بسوي غرفه‌اي ديگر،
به اميدي كه نوشد از هواي تازه‌ي آزاد،
ولـــــــي آن‌جا حديث بنگ و افيون‌ست – از اعطاي درويشي كه
مي‌خواند:«جهـــــــــــــان پيــــر است و بي‌بنياد، از اين فرهاد كش فـــــــرياد»

اين قافله‌ي عمر، عجــــب مي‌گذرد

2008-08-10T00:32:00.002+04:30

آن‌گونه که به ما گفتند؛

جهان زیر و بم نداشت

سه لایه بود

تقدیـر و تدبیـر و عشـق

نگاهي بر فيلم ژاكت

2008-08-03T22:01:00.011+04:30

.جليقه The Jacket

كارگردان: جان ميبوري
نويسنده فيلمنامه: مسيح تاج‌الدين
داستان: تام بليكر، مارك روكو
مدير فيلمبرداري: پيتر دمينگ
تدوين: اما هي‌كوكس
موسيقي: برايان اينو
بازيگران: آدريان برودي(در نقش جك استاركس)، كايرا نايتلي(جكي پرايس)، كريس كريستوفرسون(دكتر توماس بكر)، جنيفر جيسون(دكتر لورنسون)، كلي لينچ، براد رنفر، دانيل كرگ، استيون مكينتاش، برندان كويل
محصول سال 2005 آمريكا و آلمان
مدت زمان فيلم: 103 دقيقه، رنگي

.داستان فيلم:
(جك استاركس)، گروهبان ارتش آمريكا در جنگ با عراق در سال 1991 توسط يك كودك از ناحيه‌ي سر مورد اصابت گلوله قرار مي‌گيرد. او را براي انجام تشريفات تدفين به بيمارستان صحرايي ورمونت منتقل مي‌كنند اما در آنجا متوجه مي‌شوند كه وي نمرده و داراي علائم حياتي است. پس از يك سال درمان او را كه دچار فراموشي گشته است، به كشور خود باز مي‌گردانند.
او در حال بازگشت در جاده با مادر(جين) و دختربچه‌اي(جكي پرايس) آشنا مي‌شود كه اتوموبيل‌شان از كار افتاده و با تعمير اتومبيل آن‌ها و ايجاد يك ارتباط عاطفي با دختر بچه آن‌ها را ترك مي‌كند. تشابه اسمي (جك) با (جكي) شكل جالب‌تري به اين ارتباط مي‌دهد.
او د‌ر بين راه به اتوموبيل د‌يگري بر مي‌خورد‌ تا راهي مقصد‌ شود‌ اما رانند‌ه د‌ر طول مسير پليسي را مي‌كشد‌ و با شليك به جك، صحنه را به صورتي شكل مي‌دهد تا پليس (جك) را قاتل بدانند. در دادگاه به خاطر صد‌مات ناشي از جنگ و فراموشي كامل، او را به جاي زندان، راهي آسايشگاه مي‌كنند.
در آسايشگاه (دكتر بكر) براي درمان بيماران خود روش‌ خاص خودش را دارد. او با خوراندن داروهاي مخدر و زنداني كردن بيماران در لباسي جليقه مانند و سپس قراردادن آ‌ن‌ها در يك كشوي غسال‌خانه، قصد دارد كه بيمارانش، خاطرات گذشته‌ را به ياد بياورند و به اين طريق درمان شوند. ولي (جك) به جاي يادآوردن خاطرات گذشته‌اش به آينده و سال 2007 مي‌رود. او در سال 2007 متوجه مي‌شود كه در سپتامبر سال 1993 فوت شده است. يعني درست چهار روز يعد از زماني كه واقعاً در آن قرار دارد.
(جك استاركس) مي‌خواهد چگونگي مرگ و كسي كه او را به قتل رسانده است را پيدا كند تا شايد بتواند جلوي مرگش را بگيرد. (جكي پرايس) دختر بچه‌اي كه (استاراكس) در سال 1993 او را ملاقات كرده بود و اكنون در سال 2007 تبديل به دخنر جواني‌ شده است به او در راه نجات زندگي‌اش كمك مي‌كند.

.درباره‌ي فيلم:
فيلم ( ژاكت) يك درام روان‌شناسانه است كه از طريق سبك جريان سيال ذهن روايت مي‌شود. داستان فيلم روايت انساني است كه در جنگ تير ‌خورده و مرده پنداشته مي‌شود در صورتي كه او زنده و داراي يك پيام و يك مأموريت است. اين پيام و مأموريت در گير و دار رفتن به داخل كشوي غسال‌خانه كه در فيلم نماد قبر- و مرگ و بيرون آمدن از آن كه نشانه‌ي تولد است، هويدا مي‌شود. مأموريت او اين‌ بار جنگ نيست، او با مردن‌هاي متمادي كه در طول فيلم دچارش مي‌شود و با از بين رفتن ترس از مرگ، متوجه اين نكته مي‌شود كه آ‌ن‌چه بيش از همه اهميت دارد نجات جان انسان‌ها و زندگي آنان است. چرا كه بر حسب اعتقاد و آموزه‌هاي كهن، نجات يك انسان همچون نجات جان همه‌ي انسان‌ها و نجات يك زندگي همچون نجات حيات بر روي زمين است. با وقوف بر اين نكته و انجام مأموريت خود كه همان هشدار نسبت آنچه بر سر (جين) با ادامه‌ي سبك زندگي فعلي‌اش مي‌آمد و بالطبع نجات آينده‌ي دختر ِ (جين) از چيزي كه در ابتداي فيلم نشان داده شد، او خود مشتاقانه و براي آخرين بار ژاكت را بر خود مي‌پوشاند و خود را به مرگ مي‌سپارد؛ چرا كه با انجام اين رسالت، مرگ ديگر مرگ معمولي مترادف با نيستي و پايان نيست، بلكه سپردن خود به دست جاودانگي است.
در كل فيلم ( ژاكت ) پيام‌هاي بسياري را د‌ر قالب د‌استان و تصوير د‌ر خود‌ د‌ارد‌ و روايت آن به گونه‌اي‌ست كه شعاري و اصلاً ابتد‌ايي به نظر نمي‌آيد‌. در پايان فيلم نيز (جك) با ديدن مرگ‌ها و زندگي‌هاي بسيار، آخرين پيام خود را به بيننده منتقل مي‌كند. تا ايمان داشته باشيم تا زماني كه موهبت زندگي براي انسان‌ها وجود دارد، براي جبران اشتباهات و خطاهاي زندگي هرگز دير نيست و با داشتن اين اعتقاد مرگ داراي آن معني رايج و متداول نيست.
فيلم با خواندن خط اول نامه‌ي (جك) به (جين) آغاز مي‌شود و در پايان نيز با خواندن تمام نامه و اتصال اين دو سكانس و بعضي از نماهاي آن به هم پايان مي‌يابد(براي درك بهتر اين دو سكانس و اهميت درك آن در فيلم، متن نامه را در پايان آورده‌ام). در پايان فيلم نيز براي تكرار بر پيام فيلم و هشدار به بيننده يك جمله‌ي سؤالي با صداي(جكي) واگويه مي‌شود: چقدر وقت داريم؟
به راستي ما چقدر وقت داريم؟ پرسش بنياديني كه در پايان فيلم مطرح مي‌شود يادآور بيتي‌ست كه در پايين مي‌آيد:

اين يك دو دم كه مهلت ديدار ممكن است
درياب كار خود، كه نه پيداست كار عمر

.نامه‌ي جك:
اولين باري كه مُردم 27سالم بود. يادم است كه همه جا سفيد بود. جنگ بود و حس مي‌كردم زنده‌ام، ولي در واقع مرده بودم. گاهي فكر مي‌كنم كه شايد ما براي اين زنده‌ايم تا بتوانيم بگوييم در طول زندگي‌مان چه بلاهايي سرمان آمد كه بر سر ديگران نيامد. يا شايد براي اين زنده‌ايم تا بر عجايب دنيا پيروز بشويم.
من ديوانه نيستم؛ حتي اگر فكر مي‌كردم كه بودم؛ نيستم. من در همين دنيايي زندگي مي‌كنم كه همه زندگي مي‌كنند. فقط من اين دنيا را بيشتر از تو ديدم؛ البته مطمئنم كه تو هم ديدي. جسد من را فردا پيدا مي‌كنند. اگر حرفم را باور نمي‌كني، مي‌تواني حرفم را كنترل كني. من زندگي بعد از مرگم را ديدم. براي اين‌كه تو و دخترت زندگي بهتري داشته باشيد و بتوانم به شما كمك كنم، به تو مي‌گويم: (جين) تو يك روزي از سيگار كشيدن مي‌ميري؛ البته مي‌سوزي و مي‌ميري. دخترت در همان زندگي غم‌انگيز و ناراحتي كه تو داشتي رشد مي‌كند و بزرگ مي‌شود؛ و خيلي د‌ل‌تنگ تو مي‌شود.
گاهي اوقات زندگي با علم به وجود مرگ متولد مي‌شود. اين كه همه چيز ممكن است پايان بپذيرند؛ بدون اين‌كه تو بخواهي. تنها مسئله‌ي مهم در زندگي، ايمان داشتن است. اين كه تا وقتي زنده‌اي هنوز دير نشده{است}. (جين)، به تو قول مي‌دهم: مهم نيست همه چيز خودش را چقدر بد نشان بدهد؛ مهم اين است كه وقتي بيداري زيباتر از زماني است كه خوابيده‌اي. وقتي كه مي‌ميري، فقط يك چيز است كه مي‌خواهي يك بار ديگر اتفاق بيفتد؛ مي‌خواهي برگردي{تا بتواني جبران كني}.

. در حاشيه:
* فيلم ژاكت با بودجه‌اي 29 ميليون دلاري ساخته شد، اما نتوانست موفقيت قابل توجهي در گيشه كسب كند.
* اين فيلم در كشورهاي آمريكا، انگلستان، كانادا و اسكاتلند فيلم‌برداري شد.
* (كايرا نايتلي) براي ايفاي هر چه بهتر نقش يك دائم‌الخمر، براي فيلم‌برداري يك سكانس خود را مسموم كرد تا بتواند بهتر نقشش را ايفا كند.
* (آدرين برادي) به درخواست خود ساعت‌ها{حتي زماني كه فيلم‌برداري نبود} خود را در آن كشوي غسال‌خانه زنداني مي‌كرد تا بتواند هر چه بيشتر به فضاي فكري (جك استراكس) نزديك شود.
* نويسنده‌ي فيلمنامه و همچنين يكي از تهيه كنندگان فيلم ايراني بوده‌اند.

در آستانه

2008-08-02T00:34:00.004+04:30

.
انسان زاده شدن تجسّد ِ وظيفه بود:
توان ِ دوست‌داشتن و دوست‌داشته‌شدن
توان ِ شنفتن
توان ِ ديدن و گفتن
توان ِ اندُه‌گين و شادمان‌شدن
توان ِ خنديدن به وسعت ِ دل، توان ِ گريستن از سُويدای جان
توان ِ گردن به غرور برافراشتن در ارتفاع ِ شُکوه‌ناک ِ فروتني
توان ِ جليل ِ به دوش بردن ِ بار ِ امانت
و توان ِ غم‌ناک ِ تحمل ِ تنهايي
تنهايي
تنهايي
تنهايي عريان.
.
انسان دشواری وظيفه است.
.

خاطرات

2008-07-28T01:22:00.015+04:30

امشب خوابم نمي‌بره و حوصله‌ي نوشتن هم دارم. چند وقت پيش با دوستان جمع بوديم، يه بنده خدايي هم آمده بود و اولين بار بود مي‌ديدمش. از زندگي و حال و احوالش پرسيدند، گفت خوبه. يه پسر دارم چهار پنج سالشه. من و مادرش رو از زندگي سير كرده. پرسيديم چطور مگه؟ گفت مادرش فوق ليسانس (الان يادم نيست گفت چه رشته‌اي) داره. از وقتي اين به دنيا اومده ديگه نتونسته بره سر كار. افسرگي گرفته. اينقدر اين بچه اذيت مي‌كنه. مي‌ره بيرون با بچه‌ها دعوا مي‌كنه مجبوريم بگيم بياد خونه. مياد خونه انگشت تو هر سوراخي مي‌كنه. مي‌خوايم تلويزيون ببينيم مياد تلويزيون رو خاموش مي‌كنه. بعد مي‌گه منو ببريد بيرون. مي‌بريمش بيرون ، يه گوشه مي‌شينه تيريپ دپرس، مياريمش خونه از ديوار ميره بالا. مي‌برمش كلاس شنا. كلي پول بابت شهريه مي‌دهم مي‌ره تو آب جيغ مي‌زنه مياد بيرون. مي‌گم چته بابا؟ چي‌شد بابا؟ مي‌گه سردمه. مي‌برمش استخر آب گرم جيغ مي‌زنه مي‌پره بيرون. مي‌گم چي شد بابا؟ مي‌گه گرممه.
خلاصه يك چيزهايي تعريف كرد كه نگو. بعد من پرسيدم، ببخشيد، پسرتون متولد چه ماهيه؟ گفت 22 مرداد. يكي از دوستانم اونجا خنديد. گفت آره با تو تو يك ماهه. البته خودمم خندم گرفت. يه مربي فوتبال تراز اول اونجا بود گفت بفرستش پيش من. اين تيپ بچه‌ها انرژي‌شون زياده. ميان تو گروه خيلي منظم و مثمر ثمر مي‌شن.خلاصه اونجا يه نسخه‌اي براي اين پسربچه‌هه پيچيده شد كه فكر كنم الان خوب شده باشه.
بعد آمدم خانه. از بچگي‌هايم يه چيزهايي تو ذهنم بود و از مادرم پرسيدم مامان، يه خورده از اذيت‌هاي بچگي‌هام تعريف كن. انگار دنيا رو بهش دادي. با يك دنيا دل پر، كلي حرف زد كه ايناش تو ذهنمه: ببين تو يك سالت بود و شبا خوابت نمي‌برد. بعد بابات از سركار مي‌اومد. تو هم شب خوابت نمي‌برد. هزار تا كار رو امتحان كرديم، فقط اين دو تا جواب دادند. يه هال داشتيم كه بزرگ بود و بابا تو رو بغلش مي‌گرفت و اين هال رو به دو مي‌رفت و مي‌اومد. مي‌رفت و مي‌اومد. بگم نيم ساعت دروغ نگفتم ( نخنديد. بچه بودم!) بعد تو مي‌خوابيدي. اين بنده خدا هم تو رو مي‌ذاشت تو جات همون بغل جات از زور نفس نفس زدن و خستگي مي‌خوابيد. اين بهترين شرايط بود. گاهي تو با اين كار خوابت نمي‌گرفت. ديگه ما غم عالم به دلمون مي‌نشست. خونه‌ي ما نواب بود و تو رو بايد مي‌برديم كجا؟ خيابون پهلوي از سر پارك وي تا ميدون تجريش. اون خيابون رو دوست داشتي. جاهاي ديگه رو هم امتحان كرده بوديم اما تو اون خيابون رو مي‌شناختي. تا وارد اونجا مي‌شديم عكس‌العمل نشون مي‌دادي و ذوق مي‌كردي و بعدش چند دقيقه بعد مي‌خوابيدي.
بيشتر از اين‌ها را نمي‌نويسم. روم نميشه. الان پدرم نمي‌تونه يك كيسه رو بلند كنه. مادرم هم همينطور. پير شدند بنده خداها. يادمه نوجوون بودم و خوب اون موقع آدم احساس مي‌كنه خيلي بزرگ شده و از اين حرف‌ها. يك‌بار مادرم داشت لباس‌ها رو جمع و جور مي‌كرد، يه شلوار بچه‌ كه قدش 30 سانت هم نمي‌شد برداشت اومد به من نشون داد. گفت پسر اين شلوار توئه. ببين چه قدي بودي؟ اينقدر خجالت كشيدم. خلاصه كه داستان همينه. يك زماني آن‌ها به ما خدمت مي‌كنند. زماني هم مي‌رسه كه ما بايد به آن‌ها خدمت بكنيم، فقط نمي‌دانم چرا ما اين زمان را دوست نداريم باور كنيم و از زيرش شانه خالي مي‌كنيم. البته، خودم را عرض مي‌كنم.

عجالتاً

2008-07-09T04:46:00.003+04:30

عجالتا ً به شدت نوشتنم نمي‌آيد. اين غزل را دوست دارم. اينجا مي‌گذارم تا شما هم بخوانيد و به اميد خدا لذت ببريد. (افلاكي) درباره‌ي سبب سرودن اين غزل نوشته: (حضرت سلطان‌ولد) در مرض فوت (مولانا) از خدمت بي‌حد و رقـّت بسيار و بي‌خوابي، به غايت ضعيف شده بود و دايم نعره‌ها مي‌زد و جامه‌ها پاره مي‌كرد و نوحه‌ها مي‌نمود و اصلا ً نمي‌غنود. همان شب (حضرت مولانا) فرمود كه «بهالدين، من خوشم. برو سري بنه و قدري بياسا.» چون (حضرت ولد) سر نهاد و روانه شد اين غزل را فرمود و (چلبي حسام‌الدين) مي‌نوشت و اشك‌هاي خونين مي‌ريخت:

رو سر بنه به بالين، تنها مرا رها كن
تـَرك من ِخراب شبگرد مبتلا كن
ماييم و موج سودا، شب تا به روز تنها
خواهي بيا ببخشا، خواهي برو جفا كن
از من گريز، تا تو هم در بلا نيفتي
بگزين ره سلامت، ترك ره بلا كن
ماييم و آب ديده، در كنج غم خزيده
بر آب ديده‌ي ما، صد جاي آسيا كن
خيره‌كـُشي‌ست مارا، دارد دلي چو خارا
بـُكشد، كـَسـَش نگويد: تدبير خون‌بها كن
بر شاه خوب‌رويان واجب وفا نباشد
اي زرد روي عاشق، تو صبر كن، وفا كن
دردي‌ست، غير مـُردن، آن را دوا نباشد
پس من چگونه گويم، كاين درد را دوا كن؟
در خواب، دوش، پيري در كوي عشق ديدم
با دست اشارتم كرد، كه عزم سوي ما كن
گر اژدهاست بر ره، عشق است چون زمرد
از برق اين زمرد، هين دفع اژدها كن *
بس كن كه بي‌خودم من، ور تو هنر فزايي
تاريخ بوعلي گو، تنبيه بوالعلا كن

*در قديم اين‌گونه فكر مي‌كردند كه اگر زمرد را در مقابل چشم افعي قرار دهند، افعي كور مي‌شود.

گذشته‌ها

2008-06-21T01:52:00.004+04:30

سال‌ها پيش به علتي شيراز زياد مي‌رفتم و مي‌آمدم. زماني كه با اتوبوس از شيراز بر مي‌گشتم معمولاً بليت ساعت 4 يا 5 ظهر را مي‌گرفتم كه صبح فردايش ساعت 5 يا 6 صبح برسم تهران. قاعدتن چهار ساعت بعد اتوبوس مي‌رسيد به آباده؛ مرز بين استان فارس و استان اصفهان. معمولاً اتوبوس‌هاي(سير و سفر) در اين شهر نگه مي‌داشتند و بستگي به راننده و زد و بندهايي كه با صاحب رستوران داشتند و دارند هر كدام براي صرف شام در مقابل يك رستوران نگه مي‌داشتند. يك رستوران بود كه من خيلي دوست داشتمش؛ نه براي غذا و فضايش كه اين حرف‌ها براي رستوران‌هاي بين راهي كه آن سال‌ها مي‌ديدم شوخي بود. الان را نمي‌دانم چگونه‌اند؟ آيا بهتر شدند يا همان جوري‌اند؟ اما آن موقع افتضاح بودند.
از اين بابت خوشحال مي‌شدم كه داخل آن رستوران علاوه بر شعارهاي اخلاقي و اوراد و احاديثي كه بر ديوار نوشته شده بود يك بيت شعر هم بود و من با آن يك بيت عشق‌بازي مي‌كردم. روي يك صندلي مي‌نشستم و تمام آن چهل و پنج دقيقه را به آن نگاه مي‌كردم و به خيال مجال مي‌دادم كه برود هر كجا كه خواست. نمي‌دانم چرا امشب ياد آن يك بيت افتادم. آن بيت اين بود:

تو كه يك گوشه‌ي چشمت غم عالم ببرد
حيف باشد كه تو باشي و مرا غم ببرد

هر چه گفتند گويندگان، همه پوست الف خاييدند

2008-06-08T05:34:00.006+04:30

متأسفانه در طول سال‌هاي اخير به خاطر بسياري از مشكلات و مباحث مختلف اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي، رواني و... مردم به شدت نسبت به مذهب، دين و يا هر چيزي از اين قبيل عكس‌العمل منفي نشان مي‌دهند. اين را كه خود نيز مي‌دانيد. مثلاً چند نفر از دوستانم مي‌گفتند، فلاني من نوشته‌هايت را دوست دارم ولي بعضي وقت‌ها خيلي مذهبي مي‌نويسي و اصلاً با نوشته‌هاي ديگرت هم‌خواني ندارد تو ذوق مي‌خورد. اين حرف را تنها يك نفر به من نگفته كه فكر كنم، خوب نظر شخصي اوست قابل احترام ولي كار خودم را ادامه مي‌دهم؛ بل‌‌كه چند نفر اين نكته را بازگو كردند و اينجا ديگر جاي تأمل دارد.
واقعيت اين است كه من هيچ‌گاه احساس نكردم مذهبي مي‌نويسم، و اصولاً به مذهب از ديد ديگري نگاه مي‌كنم. مثلاً شخصيت‌هاي بزرگ مذهبي همچون حضرت موسي(ص)، حضرت عيسي(ص)، حضرت محمد(ص)، حضرت علي(ص) و بسياري ديگر را فارغ از جايگاه و شأن غيرقابل ترديدي كه دارند از اين ديد نگاه مي‌كنم كه اينان انسان بوده‌اند و كساني بوده‌اند صاحب انديشه و جنبش‌ها، تحول‌ها و انقلاب‌هاي عظيمي كه در عرصه‌ي فرهنگ، جامعه و تاريخ بوجود آورده‌اند، مطلقاً كار كوچكي نبوده و آثار مكتوبي كه از بعضي از اين بزرگواران در دست است نشان از وسعت انديشه و خرد اينان مي‌دهد.
كافي‌ست شما نگاهي به سخنان و يا كتاب‌هايي كه از حضرت زرتشت، بودا، مزمور حضرت داوود، عهد عتيق، انجيل و نهج‌البلاغه است بكنيد. اين كتاب‌هايي كه ذكر كردم كتاب‌هايي هستند كه گردآوري سخنان و يا نوشته‌ي اين بزرگواران هستند و مثلاً مثل قرآن مجيد تماماً وحي و يا كلام خدا نيستند. در نهج‌البلاغه شاهد سخناني هستيم كه از لحاظ خرد بشري حيرت انگيز است. مثلاً (ابوعثمان جاحظ) كه براي او مقام امام ادبيات ِعرب قائل هستند، پس از خواندن اين جمله از علي‌بن ابيطالب(ص) « قيمة‍ُ كُلّ امري ما يُحسن» كه ترجمه‌ي فارسي‌اش چنين مي‌شود، «ارزش آدمي به چيزي است كه آن‌ را خوش مي‌دارد»، چنين مي‌نويسد: اگر از اين كتاب (نهج البلاغه) جز همين جمله را نداشتيم، آن‌را شافي، كافي، بسنده و بي‌نياز كننده مي‌يافتيم‌. بل‌كه آنرا فزون از كفايت و منتهي به غايت مي‌ديديم و نيكوترين سخن آن‌ست كه اندك ِ آن تو را از بسيار بي‌نياز سازد و معني آن در ظاهر لفظ آن بـُـــود.*

حالا بخش جالب داستان در اينجاست كه وقتي همين سخنان(به معني دقيق و واقعي كلمه همين سخنان) از زبان اوشــو، مـهــر بـابـا، ساتيا ساي بابا، راما كريشنا، يي‌چينگ، لائوتز، بودا، بابا جان، ساي بابا شيردي، گرجيف، سوامي ساتياناندا، تاج‌الدين بابا، اوپاسني ماهاراج، دالاي لاما، مولانا، عطار، حافظ و خيلي‌هاي ديگر با كلمات ديگر بيان و چاپ مي‌شوند، جزو پرخواننده‌ترين كتاب‌ها و پرفروش‌ترين‌ آن‌ها مي‌شود. در صورتي كه اصل فقط و فقط يكي است. تنها مميزي اينجاست كه هر كسي آمده به شيوه‌ي خود روايت كرده.

به صورت مثال:

(شري باگوان اوشو راجينش) عارف و فيلسوف معاصر هندي كه خود را متعلق به هيچ دين و مذهب و مرامي نمي‌دانست و حقيقتاً نبود و در ايران به نام (اوشو) و يا (آچاريا) مي‌شناسندش و كتاب‌هايش جزو پرفروش‌ترين‌هاست، در سال (1978 ميلادي – 1357 هجري‌شمسي) مي‌آيد براي اولين بار، ده شب پشت سر هم براي خيل عظيمي از مردم و مريدانش سخنراني مي‌كند به صورتي كه سخناني كه در آن ده شب بيان مي‌كند را جزو مهم‌ترين و ناب‌ترين گفته‌هاي عارفان معاصر مي‌دانند. در سخنراني شب اول خود(19 مهر 1357) اين چنين كلام خود را آغاز مي‌كند:

لا اله الا الله

خدايي به جز خداوند وجود ندارد. اين عصاره‌ي اساسي تعاليم صوفيان است. اين همان دانه است. در اين عبارت كوتاه تمام ارزش‌هاي والاي مذاهب گنجانده شده است: خداوند وجود دارد و تنها خداوند وجود دارد. **

همين سخن را دقيقاً دوازده قرن پيش (بايزيد بسطامي) به صورتي ديگر گفته: وحده لا اله الا هو.

در آخر، شاهكار اين داستان را (شمس تبريزي) بيان مي‌كند از براي همه‌ي گويندگان: از همه‌ي اسرار «الفي» بيش بيرون نيفتاد. و باقي هر چه گفتند در شرح آن «الف» گفتند و آن «الف» البته، فهم نشد.

پس ببينيد داستان اين‌قدر ساده و سطحي نيست. حداقل مي‌شود از نگاهي ديگر به اين اشخاص و سخنان نگاه كرد و اين‌قدر دگم و بسته نبود، كمي فكر و تعمق و نگاه بازتر داشتن مي‌تواند بسيار مفيد باشد. حالا اگر از اين بزرگوارن نقل قول كنيم، متهم مي‌شويم به مذهبي‌نويسي، عقب‌افتادگي و تو كه روشنفكري چرا...

پي‌نوشت‌‌ها:

*البيان‌والتبين / تصحيح عبدالسلام هارون/ جلداوّل
** راز / اوشو / ترجمه محسن خاتمي / جلد اول
خاييدند: جويدند

توضيح

2008-06-08T05:33:00.004+04:30

داشتم مي‌ديدم اولين نوشته‌اي كه در وبلاگ منتشر كردم(آن موقع از سرويس پرشين بلاگ استفاده مي‌كردم) و يا شروع وبلاگ‌نويسي‌ام تاريخ چهارشنبه نهم اردي‌بهشت 1383 را دارد. چند ماهي آنجا نوشتم و يك وقفه‌ي چند ساله در اين بين افتاد تا سال پيش(1386) كه در بلاگفا باز شروع به نوشتن كردم. محدوديت‌هاي فني كه در اين دو سرويس موجود بود و چند پاره بودن نوشته‌هايم در دو سرويس مجزا به اين فكرم انداخت كه همه را يك‌جا در اين بلاگ گردآوري كنم و نظمي به آن‌ها بدهم. تنها مي‌ماند نظرها و يا همان كامنت‌هاي شما بزرگواران كه درباره هر مطلب ارسال كرده‌ايد كه به مرور زمان آن‌ها را هم به اين وبلاگ و در هر پست مخصوص خود منتقل خواهم كرد. لازم ديدم اين توضيح را به خاطر اين اسباب‌كشي مجازي ذكر كنم. و ديگر اين‌كه از همه‌ي شما به خاطر توجهي كه در طول اين مدت به اين ناتوان داشته‌ايد صميمانه خوشحال و ممنونم.

ذكر چند نكته

2008-06-08T05:31:00.002+04:30

همانطور كه در بخش اول سلسله مقاله‌هايي كه با نام رَستم از اين بيت و غزل ذكر كردم، تاريخ نوشتاري آن مربوط به اردي‌بهشت 81 مي‌شود. بيشتر نوشتار بر اساس حافظه‌ام بود و اگر نامي در اين بين از قلم افتاد دو حالت دارد، يا در خاطرم نبود و يا نيازي به نام بردن نمي‌ديدم و نمي‌بينم؛ چرا كه بسياري از نويسندگان هستند كه بود و نبود كتابشان تأثيري در غناي ادبيات داستاني ايران نداشته و ندارد.
به هر حال، بررسي اجمالي كه در اين نوشتارها ملاحظه فرموديد تا پايان سال 1379 را در بر مي‌گيرد و تا حالا كه كسي سوالي در اين وبلگ نپرسيده و و اكنون نيز نه تمركز خاطر و نه فرصت آن‌ را دارم كه در پايان اين سلسله مقالات، خلاصه و نتيجه‌گيري كنم، چرا كه آنچه را كه خوانديد را هنوز قبول دارم و صحيح مي‌دانم اما براي تحليل و نتيجه‌گيري نياز به بازبيني و به احتمال زياد بازنويسي مي‌بينم. با گردآوري سوال‌هاي شما و فراغت خاطري كه دست دهد، در آينده‌اي نزديك اين كار را خواهم كرد.

رَستم از اين بيت و غزل (4)

2008-06-07T08:52:00.005+04:30

انقلاب ايران و تشنجات داخلي ِحاصل از آن و سپس شروع جنگ و در كل متشنج شدن اوضاع كشور و ارجح قرار گرفتن امور مهم‌تر از فرهنگ و هنر، دست‌مايه‌اي شد براي بي‌اهميت قرار گرفتن و به سايه رانده شدن امور فرهنگي و هنري و اگر نيم نگاهي به اين مباحث مي‌شد در جهت برآورده شدن اهداف و سياست‌هاي جاري بود، بدين صورت كه اگر قرار بود فيلمي ساخته شود، ارجحيت تخصيص بودجه و همكاري با فيلمنامه‌هايي بود كه يا درباره‌ي جنگ بود يا به تصوير كشيدن ظلم وستم و فساد و... حاكم بر حكومت پيشين.
به باور من نمي‌توان درباره‌ي داستان‌نويسي در دهه‌ي شصت صحبت كرد بدون اين‌كه فضاي سنگين و به شدت متشنج و مشكوك آن را در نظر نگرفت. در اين دهه‌ اكثر ِبه اتفاق ِنويسندگان به عنوان ستون پنجم ديده مي‌شدند و عدم وجودشان به ز بودنشان و چون در اين نوشتار قصد سياسي‌نويسي ندارم و اصلاً يك اپسيلون نيز سواد و علاقه‌اي هم به اين موضوع ندارم، از اين مقوله مي‌گذرم؛ اما نويسندگاني كه در آن دوره مشغول نوشتن و سرپا نگه داشتن داستان نويسي ايران بودند كار كوچكي انجام ندادند؛ مطلقاً.
اگر بخواهيم از شاخص‌ترين نويسنده اين دهه و دهه‌ي بعد(70) كه تأثير بسيار زياد و غير قابل كتماني بر جريان داستان‌نويسي و هم‌چنين تربيت نويسندگان نوپا(كه البته هر يك الان خود استاد هستند و كارگاه داستان‌نويسي برگزار مي‌كنند) گذاشت و به اعتقاد بسياري، از معدود نويسنده‌گاني بود كه داستان برايش مبحثي به شدت جدي و با اهميت بود و بيشترين نگاه‌ها(چه در جامعه‌ي فرهنگي و چه در نظام حكومتي) بر او بود مي‌بايد از هوشنگ گلشيري نام ببريم.
برگزاري جلسات پنج‌شنبه‌ها و اهميت دادن به جوانان و نوشتن نقدهاي منسجم در مجلات معتبر آن زمان همچون آدينه و دنياي سخن و در كل برجاي گذاشتن داستان‌هايي كه در آن، ذكاوت، تكنيك، ريزبيني و زبان حرف اول را مي‌زند از خصيصه‌هاي بارز آثار گلشيري هستند.
از ديگر نويسندگاني كه در اين گيرودار و علي‌رغمِ تمامِ مشكلات و تنگناها و معضلات، مشغولِ آفرينش و كسب و بسطِ تجربه‌هايِ تازه در عرصه‌ي داستان نويسي بودند، مي‌توان از منيرو رواني‌پور تازه از بوشهر آمده نام برد كه بعدها داستان خوب " كنيزو " را چاپ مي‌كند و "كولي كنار آتش" ، "زن فرودگاه فرانكفورت" و نازلي" را در دهه‌ي بعد. دولت آبادي را داريم كه اواخر دهه‌ي 50 "جاي خالي سلوچ" را چاپ كرده و تبديل به استادي براي خود و ديگران شده و به نوشتن ده‌گانه‌ي " كليدر " مشغول است. جمال ميرصادقي با كلاس‌هاي داستان‌نويسي‌اش مشغول است. شهريار مندني‌پور است با اولين سياه‌مشق‌اش " سايه‌هاي غار" كه بعدها با چاپ آثار بهترش به وزنه‌اي در داستان ايران تبديل مي‌شود. شهرنوش پارسي‌پور است كه با نوشتن "مردان بدون زنان" خود را دچار دردسر چند ساله مي‌كند و چند سالي به زندان و پس از آن به اجبار راهي غربت مي‌شود. محمدرضا صفدري است با كتاب استادانه‌ي "سياسنبو" كه همان موقع و اكنون نيز حرف براي گفتن دارد، از اين نويسنده اضافه كنيد كتاب "تيله‌ آبي" را.
فرخنده آقايي با "تپه‌هاي سبز" است و اميرحسن چهل‌تن با "تالار آيينه". جعفر مدرس صادقي است كه او نيز به دور از حاشيه و جنجال مي‌نويسد و خوب مي‌نويسد و راه خودش را مي‌رود. اسماعيل فصيح با "زمستان 62"، علي اشرف درويشيان با "سال‌هاي ابري"، و بسياري ديگر همچون عباس معروفي، پرويز دوايي، اصغر الهي، ناصر ايراني، مهستي شاهرخي، فرج سركوهي، منصور كوشان، عدنان غريفي، اصغر عبدالهي، قاضي ربيحاوي، اكبر سردوزامي كه بعضي از اينان از ايران رفتند و بعضي ديگر فقط بودند و بعضي ديگر مشغول تمرين و كسب تجربه بودند و كارهاي قابل اعتناي خود را دهه‌ي بعد چاپ كردند، همچون عباس معروفي با "سمفوني مردگان"، "سال بلوا" و "پيكر فرهاد").

. . . حالا كه دانسته‌اي رازي پنهان شده در سايه‌ي جمله‌هايي كه مي‌خواني، حال كه نقطه نقطه اين كلام را آشكار مي‌كني، شهد شراب مينو به كامت باشد؛ چرا كه اگر در دايره‌ي قسمت، سهم تو را هم از جهان دُرد داده‌اند، رندي هم به جان شيدايت واسپرده‌اند تا كلمات پيش چشمانت خرقه بسوزانند. پس سبكباري كن و بخوان. در اين كتاب رمزي بخوان به غيراين كتاب: من اين رمز را از «ذبيح» و«ارغوان» آموختم به روزي باراني، . . . نگفته بوديم ببار، امّا مي‌باريد. چنان مي‌باريد تا به استخوان‌هاي برهنه برسد و جان‌هاي لولي را مجموع كند. سرگشته‌ي«حافظيه»، به سنگ مرمرگور كه بالاي آن صفه‌ي بي‌معنا هم نيست، نگاه نينداختم. گفتم با آن گنبدي كه برتو ساخته‌اند، دوباره از آسمان و حسرت فرشتگان محرومت كرده‌اند ...

(شرق بنفشه)
(شهريار مندني‌پور)

در دهه‌ي هفتاد با باز شدنِ اپسيلوني فضاي فرهنگي داخل و درك اهميت تسلط بر زبان انگليسي توسط بعضي از نويسندگان و در نتيجه اطلاع از جريان‌هاي ادبي تازه‌اي كه در خارج از كشور در حاكم است،‌ نويسندگان ايراني را نيز بر آن داشت تا با تكيه بر تجربه‌ي نسل‌هاي گذشته و كسب تجربه‌هاي جديد آثار ماندگار دهه‌ي 70 را بر جاي بگذارند. ذكر اين نكته به جاست كه كه در دو دهه‌ي هفتاد و هشتاد(كه در اين نوشتار كاري به دهه‌ هشتاد نداريم) حضور بانوان نويسنده بسيار قابل توجه و تأمل برانگيز است. به هر حال آثار ماندگاري كه در اين دهه به چاپ رسيد و بر غناي ادبيات داستاني فارسي افزود عبارتند از:
"از ميان شيشه از ميان مه" نوشته‌ي علي خدايي
"سمفوني مردگان" نوشته‌ي عباس معروفي
"شاه سياه پوشان"،" آينه‌هاي دردار"، "دست تاريك دست روشن" نوشته‌ي هوشنگ گلشيري
"گاو خوني" نوشته‌ي جعفر مدرس صادقي
"جامه به خوناب" نوشته‌ي رضا جولايي
"شرق بنفشه" و "دل و دل‌دادگي" نوشته‌ي شهريار مندني‌پور
"نقش پنهان" نوشته‌ي محمد محمدعلي
"رقصندگان" نوشته‌ي امين فقيري
"هاويه"، "ديوان سومنات" و "اسفار كاتبان" نوشته‌ي ابوتراب خسروي
"همنوايي شبانه اركستر چوب‌ها" نوشته‌ي رضا قاسمي
"نيمه‌ غايب" نوشته‌ي حسين سناپور
"خانه ادريسيها" نوشته‌ي غزاله عليزاده
"جنسيت گمشده" نوشته‌ي فرخنده آقايي كه مهجور ماند و مانده.
"بامداد خمار" نوشته‌ي فتانه حاج سيدجوادي كه اثري‌ شد بسيار پرفروش و حدفاصلي بود بين رمان و پاورقي
و "عطر نسكافه" نوشته‌ي منصوره شريف زاده

***

خواجه رو به مجلسيان مي‌گويد: « شما پاره‌هاي تن معشوق ما را مسح مي‌كنيد و گرماي او را لمس مي‌نماييد. اينك دست‌هاي شما به خون معشوق ما آلوده است. به دست‌هايتان بنگريد، اجزاي تن معشوق ما در دست‌هاي خون آلود شماست. اينك ما به شما مي‌گوييم كه اين گوشت و خون گرمي كه در دست‌هاي شماست، صورتي ديگر از خاك است كه بر گونه‌هاي شما مي‌تابد. تن آن زن از جنس ستاره و ماه است و همه‌ي اين آيات حضرت حق است كه قادر است، حضرت حق كه ما به نام همو، معشوق خود بلقيس را مي‌خوانيم كه مثل غبار از دست‌هاي شما برمي‌خيزد و هماني خواهد شد كه بود معشوق خاكي ما نشسته بر اين تخت مرصع.

... از قبر بيرون مي‌آيم. رفعت‌ماه بر سكوي سنگي كنار حوض نشسته است و دست‌هايش را ستون پيشاني كرده. با بيل خاك بر عمق گور مي‌ريزم تا پر شود، حتي بيشتر از آنكه فقظ پر شود. بر خاك نمناك مي‌ايستم تا خاك فرو كشد. دوباره خاك مي‌ريزم تا با سطح باغچه هم سطح شود. روي قبر را پشته ماهي نمي‌كنم تا آذر پنهان باشد. و آب مي‌ريزم تا هر چه كه بايد فرو كشد و مي‌گويم، انا لله و انا اليه راجعون. همچنان كه مي‌نويسم همچنان كه بر خاك او در گور مي‌گويم، بر گور مكتوب او هم در اينجا مي‌نويسم: انا لله و انا اليه راجعون.
(اسفار كاتبان)
(ابوتراب خسروي)

رَستم از اين بيت و غزل (3)

2008-06-06T03:24:00.016+04:30

معمولاً درخشان‌ترين دوره‌ي فرهنگي ايران(شعر، داستان، فيلم‌نامه، نمايشنامه، نقاشي، گرافيك، تئاتر، موسيقي و البته كمي هم سينما) را دهه‌ي 40 الي اواسط دهه‌ي 50 مي‌دانند. با تلاش‌هايي كه نويسندگان پيشين جهت خلق آثاري ماندگار انجام داده‌ بودند و برجسته شدن نقاط اوج و حضيض‌هاي آثارشان و همينطور ترجمه‌ي آثار خوب و قابل اعتناي ادبيات جهان و حضور ناشرين معتبر و خط‌دهنده‌ و همچنين تربيت نسل جديدي از نويسندگان و بازگشت بعضي از تحصيل‌كردگان از خارج و بالخص سانسور دولتي و از طرفي حمايت از طرف قطب ديگر قدرت، زمينه‌اي حاصل شد تا درخشان‌ترين آثار فرهنگي معاصر در اين 15 سال به وجود بيايند. اتنشار مجلات معتبري همچون خوشه، كتاب جمعه به سردبيري صاحبان فن و جدي شدن و انتشار سلسه نوشتاري تحت عنوان (نقد) كه توسط رضا براهني‌ ِ دانش‌آموخته كه تازه از خارج برگشته بود و اولين نقدهاي محكم و معتبر را مي‌نوشت و در آن به صغير و كبير رحم نمي‌كرد و تشكيل جلسات و حلقه‌هاي ادبي و در كل زنده بودن فضاي فرهنگي را مي‌توان از خصوصيات بارز اين دوره دانست و آثاري كه فهرست‌وار در زير مي‌آيد را مي‌توان به عنوان برجسته‌ترين كتاب‌ها و معيارهاي داستان‌نويسي در طول اين 15سال(1340الي 1355) و سال‌هاي بعد دانست.

بهرام صادقي با "سنگر و قمقمه‌هاي خالي" و "ملكوت"
غلامحسين ساعدي با "عزاداران بيل"، "ترس و لرز" و" واهمه‌هاي بي‌نام و نشان"
جلال آل احمد با داستان‌هاي كوتاه "جشن فرخنده"، "گلدسته‌ها و فلك" و "خواهرم و عنكبوت"
هوشنگ گلشيري با "شازده احتجاب"، مجموعه داستان "نمازخانه كوچك من" و "بره گمشده راعي"
محمود دولت آبادي با "آوسنه‌ي بابا سبحان"
احمد محمود با "همسايه‌ها"
علي‌محمد افغاني با "شوهر آهو خانم"
صمد بهرنگي در زمينه‌ي ادبيات كودكان با "ماهي سياه كوچولو" و "اولدوز و كلاغ‌ها"
زكريا هاشمي با "طوطي"، رضا دانشور با "نماز ميّت"
جواد مجابي با "كتيبه"
شميم بهار با "ابر بارانش گرفته"
بهمن فرسي با مجموعه داستان "زير دندان سگ" و "شب يك شب دو"،
ايرج پزشك‌زاد با "دايي جان ناپلئون"
رضا براهني با "روزگار دوزخي آقاي اياز"
سيمين دانشور با "سووشون"
مهشيد امير شاهي با "لابيرنت" و "سار و بي‌بي‌خانم"
شهرنوش پارسي پور با "سگ و زمستان بلند"
و گلي ترقي "با من هم چگوارا هستم" درخشان‌ترين دوره‌ي داستان‌نويسي اين 15 ساله را تشكيل دادند.

بيست و يك/ يك/ شصت و هفت،
- يعني هزار و نهصد و شصت و هفت. تو در اين تاريخ كي هستي؟ آيا همان آدم هميشه؟ همان تن باريك، كه من بيشتر برهنه‌اش يادم مي‌آيد تا پوشيده‌اش؟ همان نگاه سبز هميشه خواستار؟ همان موي سياه صاف همان تراش و ساخت زيبا و آسان كه چشم مي‌تواند ببيند؟ همان بافت سخت كه چشم نمي‌تواند؟ همان حركت بسته‌ي دخترانه كه سن و سال تو را كمتر نشان مي‌دهد؟

(شب يك شب دو)
(بهمن فرسي)

البته در طول اين سال‌ها نويسندگان ديگري نيز مشغول نوشتن بودند كه از شاخص‌ترين آن‌ها مي‌توان از، حميدر صدر، شمس آل ‌احمد، ناصر تقوايي، احمد مسعودي، شاپور قريب، محمود طياري، ناصر ايراني، عباس پهلوان، محمد كلباسي، مجيد دانش آراسته، امين فرخ فال، اسماعيل فصيح، بابا مقدم، علي اشرف درويشيان، عباس حكيم، امير حسين روحي، ابولقاسم فقيري، منصور ياقوتي، بهمن شعله‌ور، غزاله عليزاده و بسياري ديگر نام برد. اما مميزي در اينجاست كه نام‌هاي معتبري كه در اين فهرست مي‌بينيد كتاب‌هاي شاخص خود را مثل "جاي خالي سلوچ" دولت‌آبادي در اواخر دهه‌ي 50 و يا دهه‌ي 60 منتشر كردند و اكثر اين نويسندگان در آن سال‌ها مشغول كسب اندوخته‌ي تجربه بودند. از اينانند، غزاله عليزاده، علي اشرف درويشيان، اسماعيل فصيح و علي اشرف درويشيان. گروهي از اينان نيز ره به ولايت ديگر سپردند كه يا مشغول تلاش براي معاش شدند و فرصتي براي آفرينش نبود و يا اگر بود بازتاب وسيعي در بين خوانندگان اين سراي پر گوهر و سراپا هنر و فرهنگ! پيدا نكرد.

ظهر پنجشنبه خبر شديم كه دكتر برگشته است و حالا هم مريض است. چيزيش نبود. دربان بهداري گفته بود كه از ديشب تا حالا يك كله خوابيده است، هر وقت هم كه بيدار مي‌شود فقط هق هق گريه مي‌كند. معمولاً بعد از ظهرهاي پنجشنبه يا چهارشنبه راه مي‌افتد و مي‌رفت شهر، با زنش. اين دفعه هم با زنش رفته بود. اما راننده‌ي باري كه دكتر را آورده بود گفته: «فقط دكتر توي ماشين بود.»

(گرگ/ مجموعه‌داستان نمازخانه كوچك من)
(هوشنگ گلشيري)

رَستم از اين بيت و غزل (2)

2008-06-03T02:08:00.004+04:30

در رابطه با داستان و داستان‌نويسي معاصر نمي‌توان نگاهي به جنبش مشروطه نداشت. جنبش مشروطيت بسياري از مسائل و موضوعات ايران را دچار تحول كرد. معمولاً تا آن زمان سعي مي‌شد در نگارش متون از كلمات و واژه‌ها و صفت‌ها و... عربي بيشتر استفاده شود و هر چقدر نويسنده به زبان عربي مسلط‌‌‌‌‌تر بود و در نوشته‌اش از اين كلمات قلمبه سلمبه بيشتر استفاده مي‌كرد در بين فضلا، بافضل‌تر شناخته مي‌شد. از جمله مسائلي كه در اين ميان دچار تحول شد، تغيير شيوه‌ي نگارش در روزنامه‌ها و كتاب‌ها بود.

در ادبيات داستاني معاصر ابتدا مي‌بايد از محمدعلي جمالزاده نام برد. جمالزاده بر خلاف شيوه‌ي نگارش پيشين مبني بر حكايت‌گويي و نقالي و روايت‌گويي و با پشتوانه‌ي نثر جاافتاده‌ي ادبيات دوران مشروطيت، اولين كتاب خود را به نام "يكي بود يكي نبود" (1294 ه. ش – 1915م) در برلن چاپ مي‌كند. وي با چاپ مجموعه‌داستان "يكي بود يكي نبود"، توانست اولين مميّزي بين شيوه‌ي داستان‌گويي كهن و معاصر را بوجود آورد.

پس از چاپ "يكي بود يكي نبود" و "افسانه" نيما يوشيج و "فارسي شكر است" جمالزده (هر دو در سال 1301 ه.ش – 1922م) و باز شدن تدريجي فضاي ادبي آن دوران كه توسط ترجمه‌هايي از زبان فرانسه(كه زبان رايج علمي و بين‌المللي بود) و كمتر انگليسي از آثار نويسندگاني چون شاتو بريان، لامارتين، ميشل زواگو، الكساندر دوما، اوژن سو، پونسون دوتراي، گوته، آلفونس كار، آناتول فرانس، پوشكين و آلفرد دوموسه، بايرون و ويكتور هوگو انجام شد، آثاري نيز به فارسي تحت تاثير زبان، شخصيت آفريني، شيوه‌ي روايت و تكنيك آثار منظوم و منثور ترجمه شده چاپ شد كه مطرح‌ترين آن‌ها عبارتند از: سعيد نفيسي: فرنگيس(1303ه.ش)، عباس خليلي: اسرار شب(1305 ه.ش)، مشفق كاظمي: تهران مخوف(1305 ه.ش)، ربيع انصاري: جنايات بشر(1308 ه.ش)، محمد حجازي: پريچهر(1308 ه.ش)، حيدر علي كمالي: لازيكا(1309 ه.ش)، جهانگير جليلي: من هم گريه كردم(1311 ه.ش) و شين پرتو: پهلوان زند(1312 ه.ش).

تا پيش از چاپ "بوف كور"(1315 ه.ش – 1936م) اتفاق بديع و شگرفي در ادبيات داستاني ايران به وجود نيامده بود. براي روشن شدن اهميت "بوف كور" فارغ از مباحث و ارزش‌هاي ادبي اين كتاب مي‌بايد دوران تاريخي آن سال‌ها و جامعه‌ي بي‌سواد و تيره و عقب‌افتاده‌تر از الان ايران را تصور كنيم. هدايت به علت ممنوع‌القلم بودن در ايران، به قصد آموختن زبان پهلوي به هند سفر مي‌كند و "بوف كور" را در آنجا و در 50 نسخه پلي كپي مي‌كند. هدايت با احاطه‌ي كامل و دقيق به زبان و ادبياتِ فرانسه و آموختنِ زبان پهلوي و سانسكريت و با بر جاي گذاشتنِ آثاري همچون بوف‌كور، سه‌ قطره خون، سگ ولگرد، سايه روشن، زنده بگور و معرفي نويسنده‌گاني چون (فراتنس‌كافكا)، (ژان پل سارتر)، (گاستورن شرو)، (الكساندر لانژ كيلاند) و (آنتوان چخوف) و ترجمه‌هايي از متون كهني مانند زند و هومن يسن، كارنامه اردشير پاپكان، گزارش گمان‌شكن توانست نام خود را به عنوان مطرح‌ترين نويسنده‌ي داستان و در اصل شروع و معيار داستان نويسي جدي در ايران ثبت كند.

من سعي خواهم كرد آنچه را كه يادم هست، آنچه را كه از ارتباط وقايع در نظرم مانده بنويسم، شايد بتوانم راجع به آن يك قضاوت كلي بكنم. «نه»، فقط اطمينان حاصل بكنم و يا اصلاً خودم بتوانم باور كنم -چون براي من هيچ اهميتي ندارد كه ديگران باور بكنند يا نكنند - فقط مي‌ترسم كه فردا بميرم و هنوز خودم را نشناخته باشم - زيرا در طي تجربيات زندگي به اين مطلب برخوردم كه چه ورطه‌ي هولناكي ميان من و ديگران وجود دارد و فهميدم كه تا ممكن است بايد خاموش شد، تا ممكن است بايد افكار خودم را براي خودم نگهدارم و اگر حالا تصميم گرفتم كه بنويسم، فقط براي اين‌ست كه خودم را به سايه‌ام معرفي كنم- سايه‌اي كه روي ديوار خميده و مثل اين‌ست كه هر چه مي‌نويسم با اشتهاي هر چه تمامتر مي‌بلعد- براي اوست كه مي‌خواهم آزمايشي بكنم: ببينم شايد بتوانيم يكديگر را بهتر بشناسيم.(8)

هدايت در پِي دوّمين و آخرين سفرش به فرانسه، در شبِ 9 آوريل 1951، در آپارتماني محقر، در كوچه‌ي شامپي‌يونه در محله‌ي هجدهم پاريس، بوسيله‌يِ گازشهري، دست به انتحار مي‌زند.(9) به گفته معاصرينش، هدايت يك قرن از جامعه‌ي آن زمان ايران جلوتر بود و همواره از جهل و نادانيِ مردم و اطرافيانش در رنج و عذاب. اين مسئله، در ميان آثار و گفته‌هايش آشكارا هويداست. نويسنده‌اي كه گروهي او را نابغه و گروهي ديگر ديوانه و رسول يأس و بدبختي و نااميدي‌اش مي‌خواندند و همين بغض‌ها و كينه‌ورزي‌ها و دنياي رجاله‌ها بود كه او را به كام مرگ فرستاد. (10)

معمولاً پس از هدايت و در رابطه با صاحب‌سبك بودن و جديت‌ در داستان‌نويسي امروز، از دو نفر ديگر ياد مي‌شود: بزرگ علوي و صادق چوبك. اينان كساني بودند كه با تسلط بر زبان فرانسه و انگليسي و آشنايي با آثار ادبي روز اروپا و داشتن ذكاوتي بيشتر از سايرين توانستند دست به خلق آثاري بزنند با بن‌مايه‌هاي رئاليستي و ماندگار. تاثير اين نويسندگان بر نسل‌هاي پس از خود انكارناپذير است.

از بزرگ علوي، "ورق‌پاره‌هاي زندان"، "چشم‌هايش" و داستان كوتاه "گيله مرد" و از صادق چوبك مجموعه داستان "انتري كه لوطي‌اش مرده بود" و داستان درخشان آن

مجموعه، "شبي كه دريا طوفاني شد" هنوز كه هنوز است تازه هستند و معياري‌ست براي داستان‌نويسي. هر دوي اين نويسندگان عمري طولاني داشتند و بيشتر عمر خود را در خارج از ايران زيستند و همانجا به خاك سپرده شدند.

البته صادق چوبك در سال‌هاي پاياني عمر دچار نابينايي شد و قبل از فوتِ خود(همچون هدايت) تماميِ دست‌نوشته‌هايِ چاپ‌نشده خود را در آتش ‌سوزاند.

در سال‌هاي 20 و 30 نويسندگاني همچون، سعيد نفيسي، حسينقلي مستعان، تقي مدرسي، شين پرتو، م. ا. به آذين، نصرالله فلسفي، ابولقاسم پاينده، رسول پرويزي، عبدالرحيم احمدي، غلامحسين غريب، رضا مرزبان، ايرج قريب و ابراهيم گلستان نيز قلم زدند، كه از بين اينان، ابراهيم گلستان با "آذر ماه آخر پاييز"(1328) "شكار سايه"(1334)، م. ا. به آذين با "دختر رعيت"(1327)، تقي مدرسي با "يـَكـُلـيا و تنهايي او"(1333) توانستند خوش بدرخشند و آثارشان تا به امروز باقي بمانند.

پي‌نوشت‌ها:

8. بوف‌كور/صادق‌هدايت/انتشارات جاويدان 1355

9. خودكشي صادق‌هدايت/اسماعيل جمشيدي/انتشارات زرين

10. براي شناخت بهتر از اين نويسنده، علاوه بر مطالعه‌ي آثار او مي‌توانيد به دو كتابِ مفيد «آشنايي با صادق‌هدايت» تأليف آقاي مصطفي‌فرزانه و «صادق‌هدايتِ داستان‌نويس» به كوشش جعفرمدرّس‌صدقي از انتشارات نشرمركز مراجعه بفرماييد.

رَستم از اين بيت و غزل (1)

2008-05-31T02:03:00.004+04:30

نوشتاري كه در پايين آورده‌ام را اردي‌بهشت ماه 1381 نوشتم و مروري بسيار كوتاه و اجمالي بود بر داستان و اهميت داستان‌نويسي؛ چرا كه در قشر به اصطلاح تحصيل‌كرده و روشنفكر جامعه‌ي وحشتناك عقب افتاده و كوتوله‌ي ايران، فرم داستان هرگز جايگاه واقعي خود را پيدا نكرد و نكرده است و معمولاً به عنوان سرگرمي و تفنن به آن نگاه مي‌كنند. در اين مقاله سعي شد به اهميت اين فرم از ادبيات(مي‌دانم كه شكل صحيح اين كلمه "ادب" است و در زبان فارسي كلمه‌ي "ادبيات" مطلقاً صحيح نيست، اما جزو كلماتي‌ست جا افتاده و اگر "ادب" به كار برود منظور نويسنده درست منتقل نمي‌شود) بيشتر پرداخته شود. ديگر اين كه همانطور كه ذكر كردم اين مقاله را در 21 سالگي نوشتم و كوچك‌ترين ادعايي بر كامل بودن و بي‌كم و كاستي آن ندارم؛ اما براي آشنايي مختصر با داستان و گذشته‌ي آن در ايران هنوز مي‌تواند مفيد باشد و چون اين نوشتارطولاني‌تر ازشيوه‌ي وبلاگ‌نويسي است در چند بخش مي‌آورمش.

***

اي برادر قصه چون پيمانه‌اي‌ست

معني اندر وي مثال دانه‌اي‌ست

دانه‌ي معني بگيرد مرد عقل

ننگرد پيمانه را چون گشت نقل

داستان، از دير باز تا كنون جزو‌ پرمخاطب‌ترين فرم‌ ادبيّات بوده و هست. اين قاعده نه تنها در ايران، بل‌كه در تمام كشورهايِ جهان با هر فرهنگِ مربوطه متداول بوده و از اين‌رو اكثرِ بزرگانِ حكمت و عرفان و علومِ‌عقلي، پاره‌اي از تعاليمِ خود را در قالب داستان درآورده و از خود باقي گذاشته‌اند، تا فهمِ اين مفاهيم علاوه بر خاصان، براي همگان نيز قابل درك شود.

بازگو نمودنِ اين نكته كه قسمتِ انبوهي از محتوياتِ قرآن‌كريم را قِصَص ِ آن در بر‌مي‌گيرد، مي‌تواند اهميّت و ارزش داستان را بيشتر آشكار نمايد(1) و در بَطن‌هايِ اين قصّه‌‌هاست كه شاهد معجزه‌ي كلام و ايجاز و بيان‌ِ اسرار و حكايات و در آخر چگونگيِ رساندنِ كشتيِ مراد به ساحلِ مقصود هستيم. چنانچه حضرت مولانا با تكيه برحديثِ، اِنَّ لِلْقُرآنِ ظَهْراً و بَطْناً و لِبَطْنِهِ اِلي سَبْعَة اَبْطُنٍ(2الف) در دفتر سوّم از مثنوي شريف چنين مي‌فرمايد:

حرف قرآن را بدان كه ظاهري‌ست

زير ظاهر باطني‌ بس قاهري‌ست

زير آن باطــن يكي بطــن سوّم

كه دور گردد خردها جمله گم

بطن چهارم از نبي خود كس نديد

جز خداي بي‌نظيـــر بي نديـد

تو ز قرآن اي پسر ظاهر مبيـــن

ديو آدم را نبيند جز كه طيــن

ظاهر قرآن چو شخص آدمي‌ست

كه ‌نقوشش‌ظاهر‌و‌جانش‌خفي‌ست

مرد را صــد سال عم و خـال او

يك سر مويي نبيند حال او(2ب)

اصطلاح ِداستان در محدوده‌ي هنر ِ داستان‌نويسي، داراي يك معنيِ عام و يك معنيِ خاص است. در معنيِ خاص شاملِ رمان و داستانِ كوتاه مي‌شود و عمدتاً مترادف است با رمان. در معنيِ عام، داستان را مي‌توان چنين تعريف كرد:

داستان به اثر هنريِ منثور گفته مي‌شود كه بيش ار آن‌كه از لحاظ تاريخي حقيقت داشته باشد، آفريده و ابداع نيرويِ تخيّـل و هنر نويسنده است. داستان ممكن است بر اساس تاريخ و واقعيت ساخته بشود يا به كل از قوه‌ي تخيّـلِ نويسنده سرچشمه بگيرد. در دو حال، صفتِ مميز آن اين است كه به قصدِ لـذتِ روحاني خواننده ابداع مي‌شود، وتا حدّي نيز به منظور آموزش دادن او.

به عبارتِ ديگر، داستان در درجه‌ي اوّل به‌ دل‌ خواننده، به‌ احساسات و عواطف او متوّسل مي‌شود و در درجه‌ي دوّم به خرد و قدرتِ استدلال او. داستان ِ استادانه خواننده را وا مي‌دارد كه فكر كند، ولي قصد اصلي همه‌ي داستان‌ها اين است كه به خوانندگان امكان دهند كه حس كنند.(3)

اين مقوله(داستان)، در ادبيّاتِ ايران نيز سابقه‌اي طولاني داشته و از گذشته‌هاي دور، مشايخ و شاعران و عرفا از اين قالب استفاده مي‌كرده‌اند.

در زمينه‌ي ادبيّات و داستان‌هاي كُهن، ابتدا بايد از ابومحمّد ‌الياس‌ بن‌ يوسف نظامي گنجوي، استادِ بزرگِ داستان‌سرايي و يكي از مهم‌ترين ستون‌هاي استوار شعر پارسي، سخن به ميان آورد. نظامي‌ِگنجوي در انتخابِ الفاظ و كلماتِ مناسب و ايجادِ تركيبات خاصِ تازه و ابداع و اختراع ِمعاني و مضامين نو و دلپسند در هر مورد و به‌كار گرفتنِ نيروي تخيّل و دقت در وصف اشخاص و احوال و مناظر و طبيعت، در شمار كساني‌ست كه بعد از خود نظيري نيافته است. داستانِ ليلي و مجنون و خسرو و شيرين، كه بزرگان بعد از نظامي بارها از آن استفاده نموده‌اند و هنوز پُر از ظرائف و نكات نغز است، شاهد اين مدعاست.

"همچنان كه مجنون قصدِ ديارِ ليلي داشت. اُشتر را آن طرف مي‌راند، تا هوش‌ با او بود. چون لحظه‌اي مُـسـْتـَغرَقِ ليلي مي‌گشت خود را و اشتر را فراموش مي‌كرد. اُشتر را در دِه بچه‌اي بود، فرصت مي‌يافت، باز مي‌گشت و به دِه مي‌رسيد. چون مجنون به خود مي‌آمد، دو روزه راه بازگشته بود. همچنين، سه ماه در راه بماند. عاقبت، افغان كرد كه«اين اُشتر بلاي من است.» از اُشتر فرو جست و روان شد."(4)

آثاري همچون هفت پيكر، مخزن‌الاسرار، شرف نامه و خرد نامه از ديگر آثارِ اين شاعرِ بزگِ ايران‌است.

شيخ‌ فريدالدين عطار نيشابوري، شاعر و عارف مشهورِ ايران‌ (540-618ه‍ . ق) و صاحب آثاري همچون تذكرة الاوليا، ديوان اشعار، اسرار نامه، الهي نامه، مصيبت نامه، خسرو نامه و منطق‌الطير(مقامات‌الطيور) از ديگر بزرگاني‌ست كه ناب‌ترين و بِكرترين مفاهيم عرفاني را با زباني ساده و بي‌آلايش در منطق‌الطير، به واسطه‌ي حكاياتي كه از زبان هُدهُد بيان مي‌شود آورده است. تجمع مرغان به پيشِ هُدهُد و مواعظ هُدهُد براي وصلِ به سيمــرغ ، خواننده‌يِ اين داستان‌ها را با خود به سرزمين‌هايِ دور و نزديك برده و از زبان مرغان، خواننده‌ي آگاه، عيوب و نقايص خود را مي‌خواند و مي‌بيند. شاه‌كاري همچون داستان شيخ صنعان، بي‌شك نتيجه‌يِ سال‌ها طي‌طريق و سلوكِ شيخ ِعطار مي‌باشد. شيخ‌صنعاني كه بعد‌ها فانوسي شد براي مريدان راه حق و عشق به ذاتِ الهي.

از ديگر بزرگان عرفان و ادبِ اين ديار مي‌توان از حضرتِ مولانا جلاالدين‌ محمّد‌ بلخي نام برد. مولانايي كه سجاده نشيني با وقار، فقيهي سرشناس، زاهد و امام جماعت يك مسجد بود، پس از ديدار با شمس‌ الدين محمّد بن‌ علي ‌بن ‌ملك ‌داد تبريزي (در سال 642 ه‍ . ق) ناگاه تبديل مي‌شود به ترانه‌گويي سرمست، باده‌جويي زياده‌خواه و سر حلقه‌ي عارفان و سماع‌كنندگان.

زاهد بودم ترانه گويم كردي

سرفتنه‌ي بزم و باده جويم كردي

سجاده نشين باوقارم ديـدي

بازيچه‌ي كودكان كويم كردي

و پس از بند گسستن‌ها و برداشتنِ حجاب‌ها و گذشتن از تماميِ القاب و ظواهر به چنين ديدگاهِ بي‌همتايي مي‌رسد، كه چنين سر مي‌دهد:

خُنُك آن قمار‌بازي كه بباخت آن چه بودش

بنماند هيچش، الا هوس قمار ديگر

ايشان در پايان عمر خود به اصرار و تشويق «حسام ‌الدين چلبي» مشغول به سُرايش مثنوي ‌معنوي در شش دفتر و بالغ بر بيست و شش هزار بيت مي‌شوند. در مثنوي معنوي، حضرت تعاليم خود را در قالبِ قصّه‌‌هايي منظوم بيان فرمودند و گاهي در پايان يك قصه‌ي سبك و مُشمئز كننده به چنان مفاهيم نغز و والايي مي‌رسيم كه نظيرش را در هيچ يك از آثار و منابعِ نوشتاريِ اين جهان، نمي‌توان سراغ گرفت.(5) البته بيان اين نكته خالي از لطف نيست، كه همه‌ي اين ظرائف را از شاعري مي‌بينيم كه از تنگناي وزن و قافيه بارها و بارها چه در مثنوي و چه در ديوانِ كبير به فرياد آمده است.

رَستَم از اين بيت و غزل ، اي شَه و سلطان اَزَل

مُفتَعِلُنْ مُفتَعِلُن ْ مُفتَعِلُنْ كُشت مرا

شاعري كه از شعر بيزار است و پيش او از اين بدتر چيزي نيست: "آخر، من تا اين حد دلدارم كه اين ياران كه به نزد من مي‌آيند، از بيم آن‌كه ملول نشوند، شعري مي‌گويم تا به آن مشغول شوند. واگر نه، من از كجا، شعر از كجا؟ وَالله كه من از شعر بيزارم و پيش من از اين بتر چيزي نيست."(6)

از ديگر شاعران و فيلسوفاني كه از فرم داستان در آثار منظوم خود بهره برده‌اند، مي‌توان به نورالدين‌عبدالرحمن بن احمد جامي(هفت اورنگ)، شيخ مشرف بن مصلح سعدي شيرازي(بوستان)، حكيم ابولقاسم بن منصور بن حسن فردوسي(شاهنامه)، شيخ يحي شهاب‌الدين سهروردي(قصّه‌‌ها)، كمال‌الدين وحشي بافقي كرماني(فرهادوشيرين)، بهاالدين شيخ بهايي(شيروشكر، نان و پنير، نان و حلوا) و عبيد زاكاني(قصّه‌‌ها) اشاره كرد.

پي‌نوشت‌ها:

1.براي اطلاع بيشتر و خوانش قصّه‌‌ها و تفاسير آن مي‌تونيد به كتاب ارزشمند (ترجمة تفسير طبري«قصّه‌‌ها») به ويراستاري جعفرمدرس‌صادقي از انتشارات نشر مركز مراجعه فرماييد.

2. الف.حضرت محمّد مصطفي (ص)- ب: مثنوي‌معنوي/ تصحيح: دكتر عبدالكريم سروش

3. داستان: تعاريف، ابزارها، و عناصر/ ناصر ايراني/كانون‌پرورش‌فكري‌كودكان‌و‌نوجوانان/چاپ اوّل بهمن1364

4. مقالات مولانا(فيه‌مافيه)/ويرايش‌متن:جعفرمدرس‌صادقي/نشر مركز/چاپ دوّم1374

5. داستان آن كنيزك كي با خر خاتون شهوت مي‌راند و . . . در دفتر پنجم مثنوي‌معنوي از آن جمله است.

6. مقالات مولانا(فيه‌مافيه)/ويرايش‌متن:جعفرمدرس‌صادقي/نشر مركز/چاپ دوّم1374

رییس نظمیه، آخه این چه وضعیه!؟

2008-05-22T01:58:00.003+04:30

آقايون، خانم‌ها، بنده يك سوال جدي از حضورتان دارم و شما هم لطفاً جدي بگيريد. اين سوال مدت‌هاست در ذهن من است و نتوانستم جواب درست و حسابي برايش پيدا كنم. گفتم بيايم اينجا با شما مطرح كنم و از آنجايي كه ما ايراني‌ها در هر رشته‌اي فوق تخصص داريم، حالا فرقي نمي‌كند چه رشته‌اي، پاي صحبت فيزيك كه مي‌شود همه‌مان نيوتن مي‌شويم، پاي روان‌پزشكي كه به ميان مي‌آيد يونگ و فرويد قاعدتاً مي‌بايد در مقابلمان لنگ بياندازند و الي آخر. البته تصميم دارم سوالم را در دو پست مجزا بنويسم. اما به هر حال مطلب اول:

براي من سوال است كه در جامعه‌اي كه در آن زندگي مي‌كنيم، به صورت مشخص جامعه فعلي ما ايرانيان، وقتي خميردندان مي‌خري روي جعبه‌اش شعار اخلاقي نوشته. روي بليط اتوبوس شعار اخلاقي نوشته، توي ايستگاه اتوبوي نشستي روي ديوارش شعار اخلاقي نوشته. داخل تاكسي مي‌نشيني يك برچسب به اندازه يك صفحه A4 به شيشه راننده چسبيده شده و ذكرهاي هفته رویش نوشته شده، به اضافه‌ي يك شعار اخلاقي. كاندوم مي‌خري، بازش مي‌كني درونش يك شعار اخلاقي نوشته شده. نوار بهداشتي مي‌خري روي بسته‌اش يك شعار اخلاقي نوشته شده. شيشه شور مي‌خري روي بسته بندي‌اش يك شعار اخلاقي نوشته شده. شكلات كاكائو مي‌خري روي بسته اش يك شعار اخلاقي نوشته شده. قبض آب ، برق، گاز، تلفن مي‌آيد روي هر كدامش يك شعار اخلاقي نوشته شده. مي‌روي داروي نظافت مي‌خري و يا كرم موبر يا هر كوفتي از اين دست، بازش مي‌كني مي‌بيني باز هم توش يك شعار اخلاقي نوشته شده. مي‌روي پول از عابر بانك برداري روي مونيتور و قبض رسيد يك شعار اخلاقي نوشته شده است. توي اتوبان رانندگي مي‌كني روي این تابلوهای LEDاعلانات يك شعار اخلاقي نوشته شده. زير پل‌هاي معروف مثل پل گيشا و مدرس و... كه مي‌خواهي بگذري روي هر ستون كلي آيه و حديث اخلاقي نوشته شده. داخل توالت عمومي مي‌روي روي در و ديوارش شعار اخلاقي نوشته شده. از بغل يك سازمان مي‌گذري روي تك تك ديوارهايش يك شعار و حديث اخلاقي نوشته شده. از کنار بيمارستان قلب مي‌گذري روي ديوارهايش شعار اخلاقي نوشته شده. درباره‌ي راديو و تلويزيون صحبت نمي‌كنم كه مثنوي هفتاد من مي‌شود. اگر بخواهم از اين فهرست بنويسم حقيقتاً چند صفحه خواهد شد. شما هم مي‌توانيد در ذهنتان اضافه كنيد. اصلاً اپيدمي شده. همه ما توي مكالماتمان سعي مي‌كنيم يك گاف از همصحبتمان بگيريم تا بتوانيم خودي نشان بدهيم و از اين قافله عقب نمانيم و يك شعار اخلافي عالي تحويلش بدهيم! البته اين قافله كجا و آن قافله‌ي عمر كه عجب مي‌گذرد كجا؟

و اما سووال: در جامعه‌اي كه اينقدر از اخلاق دم زده مي‌شود و هزينه مي‌شود، چرا چيزي به نام اخلاق آن هم در پايين‌ترين سطحش وجود ندارد؟ چرا همه مي‌خواهند ترتيب همديگر را بدهند؟ حالا هر كس به نوعي كه بتواند و در توانش باشد.

آيا مردم جامعه ما واقعاً نياز به اين همه شعار اخلاقي دارند؟ و اگر واقعاً نياز داشته‌اند قاعدتاً با اين حجم عظيم تبليغات اخلاقي مي‌بايست همه پارسا و پرهيزگار و زاهد مي‌شدند ديگر. غير از اين است؟ پس چرا همه به خون و جان و مال و ناموس همديگر تشنه‌اند؟ گیر کار کجاست؟

به دلت بد نيار، وضع ما روشنه!

2008-05-12T01:56:00.005+04:30

حبيب: ولي اقدس، حكايتش چيز ديگه‌اي بود. يه زني، مثل اونا كه تو ناحيه‌ان. با پول با اين و اون مي‌رن. برق رفت. به دلت بد نيار. وضع ما روشنه. زنك عشرتي بود، نسخه‌ي دواچي. مي‌گفت واسه‌ي حالت خوبه!

مجيد: اما حالا حالم خوب نيست. نه، اين دفعه جاي جنـّا ، انكر و منكر اومدن با گرزشون مي‌كوبن تو سرم. داداشي، منو شبونه برسون امام‌زاده داوود.

حبيب: شبونه، تو اين فصل سرما؟ باشه فردا كه عروسا رو به تخت نشونديم.

مجيد: نه تو رو خاك آقام. نمي‌خوام جلو زنم لو برم؛ بفهمه من دعايي‌ام. اگه خواستي صبح راهي شي، من شب تو دكون مي‌خوابم. بلا روزگاريه عاشقيت.

حاجي به شوق كدام كعبه قربان كردي؟

2008-05-02T01:54:00.004+04:30

مملكت رو تعطيل كنيد، دارالايتام داير كنيد درست‌تره. مردم نان شب ندارند، شراب از فرانسه مي‌آيد. قحطي است. دوا نيست، مرض بيداد مي‌كند. نفوس، حق‌النفوس مي‌دهند. باران رحمت از دولتي سر قبله‌ي عالم است، و سيل و زلزله از معصيت مردم. ميرغضب بيشتر داريم تا سلماني. سر بريدن از ختنه سهل‌تر. ريخت مردم از آدميزاد برگشته، سالك بر پيشاني همه مُهر نكبت زده. چشم‌ها از تراخُم خمار است، چهره‌ها تكيده از ترياك. اون چهار تا آب انبار عهد شاه عباس هم آبش كرم گذاشته. مليجك در گلدان نقره مي‌شاشد، چه انتظاري از اين دودمان؛ با آن سرسلسله‌ي اخته. خلق خدا به چه روزي افتادند از تدبير ما: دلال، فاحشه، لوطي، لـَـلـِـه، قاپ‌باز، كف‌زن، رمال، معركه‌گير، گدايي كه خودش شغلي‌ست، مملكت عنقريب قطعه قطعه مي‌شود.

خاکستری

2008-04-29T01:52:00.003+04:30

از اين ترانه خوشم مي‌آيد. يك عرفان چُسكي ناب در آن است كه مي‌پسندمش. گاهي مثل اين روزها كه احساس ابتذال شدیدی مي‌كنم اين ترانه‌ي جنتی عطایی در ذهنم تداعي مي‌شود. در ضمن ياد آن روزگار هم به خير كه ترانه‌ها، ترانه بودند. رفاقت، ناموس، وفا، خدا، گل‌ها، درختان، پرنده‌ها، پيغمبر، زمين، آسمان، آدم‌ها و همه و همه بهتر بودند. در اینجا هم می توانید بشنوید.

روح بزرگوار من

دلگيرم از حجاب تو

شكل كدوم حقيقته

چهره‌ي بي‌نقاب تو

وقتي تن حقيرمو

به مسلخ تومي‌برم

مغلوب قلب من نشو

ستيزه كن با پيكرم

اسم منو از من بگير

تشنه‌ي معني "منم"

سنگينه بار تن برام

ببين چه خسته مي‌شكنم

به انتظار فصل تو

تمام فصل‌ها گذشت

چه يأس بي‌نهايتي

نديم من بود

فصل بد خاكستري

تسليم و بي‌صدا گذشت

چه قلب بي‌سخاوتي

حريم من بود

دژخيم بي‌رحم تنم

به فكر تاراج منه

روح بزرگوار من

لحظه‌ي معراج منه

فكر نجات من نباش

مرگ منو ترانه كن

هر شعرمو به پيكرم

رشته‌ي تازيانه كن

روح بزرگوار من

دلگيرم از حجاب تو

شكل كدوم حقيقته

چهره‌ي بي‌نقاب تو

وقتي تن حقيرمو

به مسلخ تومي‌برم

مقلوب قلب من نشو

ستيزه كن با پيكرم

تنها گاهي از نوميدي

2008-04-29T01:50:00.003+04:30

چرا مرا

با ظرف‌هاي شكسته مقايسه مي‌كني

من كه هنوز مي‌توانم تو را صدا كنم

من كه هنوز برگ زرد را نشانه‌ي پاييز مي‌دانم

تنها گاهي از نااميدي

با افسوس آهي مي‌كشم

سپس پنجره را در سرما مي‌بندم

هنوز تفاوت ميوه‌هاي تابستاني و زمستاني را

مي‌دانم

همان‌طور كه ميان اتاق ايستاده بودم

سال تحويل شد

دو سه پرنده به سرعت پر زدند

سپس در افق گم شدند

سپس پيري من و تو آغاز شد

ماهيان قرمز سفره‌ي هفت سين

با دهان باز

با تعجب ابدي ما را نگاه مي‌كردند

بر جامه‌هاي نو روح افسرده‌ي ما

دوخته شده بود

تو را سه بار خواندم

نمي‌شنيدي

پنجره را گشودي

گفتم: هياهو نيست، شهر خلوت است

ما تنها در اين شهر هستيم

تا غروب فردا فقط يكديگر را

نگاه كرديم و گريستيم

گفته بودي: شايد معجزه‌اي رخ دهد

تا ما اين خانه را ترك گوييم